Çalışan İçin “Mevcut İşine Uygun Değildir” Raporu Verilirse İşveren Ne Yapmalı?
İşe uygun değildir raporu, işverene doğrudan fesih talimatı vermez. Önce raporun hangi görevi, çalışma koşulunu ve süreyi kapsadığı belirlenmeli; sakıncalı işte çalışmaya devam edilmesi önlenmelidir. Ardından mevcut işin uyarlanması ve çalışanın sağlık durumuna uygun başka bir görevde değerlendirilmesi araştırılmalıdır.
Belirli bir işi yapmaya elverişli olmamak, bütün işlerde çalışamayacak durumda olmakla aynı değildir. İşverenin kararı; rapordaki işlevsel kısıtlama, fiilen yapılan iş ve işyerindeki risklerin birlikte değerlendirilmesine dayanmalıdır. Fesih ihtimali ancak bu incelemenin sonucu ve uygulanabilecek hukuki sebep üzerinden ele alınabilir.
Bu yazı, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki iş ilişkilerini esas alır. İstirahat nedeniyle işe gelmeme ve kamu personelinin statüye bağlı işlemleri ayrı değerlendirmelerdir.
“Mevcut işine uygun değildir” raporu ne anlama gelir?
Rapor, çalışanın değerlendirilen görevi mevcut koşullarıyla yapmasının sağlık bakımından uygun görülmediğini ifade edebilir. Ancak sonucun kapsamı yalnız bu cümleden çıkarılamaz. Raporun bütünü; varsa uzman hekim değerlendirmeleri, çalışma kısıtları, kontrol tarihi ve düzenlenme amacıyla birlikte okunmalıdır.
Örneğin gece çalışmasının, belirli bir maruziyetin veya tekrarlayan yük kaldırmanın uygun görülmemesi farklı sonuçlar doğurur. Bunların hiçbiri, açıklama yapılmadan “çalışan artık hiçbir görevde çalışamaz” biçiminde genişletilmemelidir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4/1-ç, görev verilirken çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunun gözetilmesini gerektirir. Aynı Kanun’un m.5/1-ç hükmü de işin kişiye uygun hâle getirilmesini risklerden korunma ilkeleri arasında düzenler.
Raporu düzenleyen kişi veya kurum neden önemlidir?
Tanı koyan uzman hekim raporu, istirahat raporu, işe giriş veya periyodik muayene raporu ve sağlık kurulu raporu aynı işleve sahip değildir. Uzman değerlendirmesi önemli tıbbi veri sağlayabilir; fakat her sağlık belgesi, 6331 sayılı Kanun kapsamında gereken işe uygunluk değerlendirmesinin yerine geçmez.
Kanun’un m.15/3 hükmüne göre bu kapsamdaki sağlık raporları kural olarak işyeri hekiminden alınır. 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerlerinde Çalışan Sağlığı Merkezleri (ÇASMER), aile hekimleri veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacak kişiler ise yapacakları işe uygunluk raporu olmadan işe başlatılamaz.
Bu nedenle ilk kontrol, yalnız belge üzerindeki ifadeye değil, raporun yetkili kişi veya kurumca ve hangi amaçla düzenlendiğine yönelmelidir.
İşveren rapor kendisine ulaştığında ilk olarak ne yapmalı?
- Sakıncalı işi belirlemeli: Raporun işaret ettiği görev veya maruziyet bakımından gerekli koruyucu tedbirleri almalı; açıklama beklenirken çalışanı bilinen sağlık riskiyle karşı karşıya bırakmamalıdır.
- İşyeri hekimine fiilî işi aktarmalı: Görev tanımı, vardiya düzeni, kullanılan ekipman ve ilgili risk değerlendirmesi sağlık değerlendirmesine sunulmalıdır.
- Belirsizliği açıklığa kavuşturmalı: Kısıtlamanın geçici olup olmadığı, hangi işleri kapsadığı ve yeniden değerlendirme gerekip gerekmediği tıbbi yetki sınırları içinde netleştirilmelidir.
- Geçiş dönemini yazılı düzenlemeli: Çalışanın bu sırada yapacağı güvenli görev, çalışma düzeni ve ücret uygulaması ayrı ayrı belirlenmelidir.
“Ben çalışmak istiyorum, sorumluluk bana ait” şeklindeki bir çalışan beyanı, işverenin sağlık ve güvenlik yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Dışarıdan iş sağlığı ve güvenliği hizmeti alınması da işverenin sorumluluğunu kaldırmaz; bu hususlar Kanun’un m.4/2-3 hükümlerinde düzenlenmiştir.
Görev tanımı, sağlık raporu ve işyeri riskleri nasıl eşleştirilir?
Kâğıt üzerindeki unvan yerine çalışanın gerçekte yaptığı iş incelenmelidir. “Depo personeli” unvanı; yük taşıma, ürün sayımı, barkod okutma veya araç kullanma gibi farklı görevleri kapsayabilir. Aynı unvandaki iki çalışanın maruz kaldığı riskler dahi farklı olabilir.
Aşağıdaki tablo bir değerlendirme yöntemini gösterir. Örnekler tıbbi uygunluk kararı veya bütün çalışanlara uygulanacak sağlık sınırı değildir.
| Rapordaki kısıt | Fiilî işte incelenecek unsur | Araştırılacak seçenek |
| Yük kaldırmaya ilişkin kısıtlama | Yükün niteliği, taşıma sıklığı ve kullanılan ekipman | Kaldırma yardımcısı, iş akışının değiştirilmesi veya uygun başka görev |
| Uzun süre ayakta çalışmaya ilişkin kısıtlama | Kesintisiz ayakta kalma ve dinlenme olanakları | Oturma imkânı ve görev döngüsünün yeniden düzenlenmesi |
| Gece çalışmasına ilişkin kısıtlama | Vardiya saatleri ve fiilî çalışma düzeni | Sağlık değerlendirmesine uygun gündüz görevi |
| Belirli madde veya ortama maruziyet kısıtlaması | Maruziyet kaynağı, ölçümler ve mevcut koruma tedbirleri | Maruziyetin giderilmesi veya uygun başka çalışma alanı |
6331 sayılı Kanun m.10, risk değerlendirmesinde belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumunun da dikkate alınmasını öngörür. Bu nedenle genel bir risk değerlendirme dosyasının bulunması, rapordaki kişisel kısıtın somut görevle eşleştirilmesinin yerine geçmez.
Mevcut iş nasıl uyarlanabilir, alternatif görev nasıl araştırılır?
Önce işin aynı görev içinde güvenli biçimde sürdürülüp sürdürülemeyeceği değerlendirilmelidir. Ekipman değişikliği, ergonomik düzenleme, maruziyetin ortadan kaldırılması veya uygun çalışma organizasyonu seçenek olabilir. Hangi düzenlemenin yeterli olduğu, işverenin tek başına tıbbi kanaatiyle belirlenemez.
İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik m.9; iş ile çalışanın uyumunu, risklerin değerlendirilmesini ve belirli çalışan gruplarının uygun işe yerleştirilmesine yönelik sağlık muayenelerini düzenler. Sağlık nedeniyle tekrarlanan uzaklaşmalar sonrasındaki işe dönüş bakımından da uygun görev tavsiyesine yer verir.
Uyarlama yeterli görünmüyorsa işveren bünyesindeki uygun görevler; sağlık koşulları, çalışanın nitelikleri, gerekli eğitim ve mevcut istihdam olanaklarıyla birlikte araştırılmalıdır. Sadece “ofiste çalışabilir” denilmesi yeterli değildir; önerilen ofis görevinin de gerçek çalışma koşulları değerlendirilmelidir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının konuya ilişkin açıklaması da işe uygunluk ve uygun işe yerleştirme yönünden işyeri hekiminin rolünü vurgular. Bu açıklama, her olumsuz raporun doğrudan fesih sebebi olduğu anlamına gelmez.
Alternatif görev araştırması, yalnız “uygun iş yok” şeklinde sonuçlandırılmamalıdır. İncelenen görevler, gerekli nitelikler ve neden uygun bulunmadıkları kaydedilmelidir. Yeni iş için sağlık uygunluğu ayrıca değerlendirilmeli; iş değişikliğinin gerektirdiği iş sağlığı ve güvenliği eğitimi 6331 sayılı Kanun m.17 uyarınca sağlanmalıdır.
Çalışanın engelliliği varsa makul düzenleme ayrıca incelenmeli
5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun m.14, istihdamda engelliliğe dayalı ayrımcılığı yasaklar ve işyerinde makul düzenleme yapılmasını zorunlu tutar. Engellilik söz konusuysa erişim, ekipman ve iş organizasyonuna ilişkin önlemler bu yükümlülük bakımından da değerlendirilmelidir.
Her sağlık raporu kendiliğinden engellilik tespiti değildir. Bununla birlikte engelliliğe ilişkin yükümlülüklerin gündeme gelmesi hâlinde, yalnız olumsuz rapora dayanılarak değerlendirme bitirilemez.
Sağlık nedeniyle görev değişikliğinde çalışanın onayı gerekir mi?
Her görev düzenlemesi aynı hukuki sonucu doğurmaz. İş sözleşmesinin sınırları içindeki bir organizasyon değişikliğiyle; ücret, statü, çalışma yeri veya saatlerinde esaslı değişiklik yaratan bir teklif birbirinden ayrılmalıdır.

4857 sayılı İş Kanunu m.22 kapsamındaki esaslı değişiklik işçiye yazılı bildirilir. Bu usule uygun yapılmayan veya işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı kabul edilmeyen değişiklik işçiyi bağlamaz. Çalışanın sessiz kalması, bu hüküm kapsamında yazılı kabul yerine geçmez.
Sağlığı koruma amacı, ücretin tek taraflı düşürülmesine veya çalışanın statüsünün kendiliğinden değiştirilmesine sınırsız yetki vermez. Çalışan teklifi kabul etmezse de doğrudan istifa etmiş veya haklı fesih sebebi yaratmış sayılmaz. Teklifin niteliği ve varsa fesih nedeni ayrıca incelenir.
Değerlendirme sürerken ücret kesilebilir veya ücretsiz izin uygulanabilir mi?
İşe uygun değildir raporu, tek başına ücretsiz izin kararı değildir. Özel bir kanuni dayanak bulunmadıkça işçinin onayı olmadan ücretsiz izin uygulanması, esaslı değişiklik kuralları bakımından sorun doğurur.
Ücret bakımından çalışanın iş görmeye elverişliliği, varsa istirahat belgesi, önerilen uygun iş ve çalıştırılmamanın nedeni birlikte değerlendirilmelidir. Türk Borçlar Kanunu m.408, işverenin iş görmeyi kusuruyla engellemesi veya edimi kabulde temerrüde düşmesi hâlinde ücret yükümlülüğünü düzenler. Ancak hükmün şartları araştırılmadan her bekleme döneminde aynı ücret sonucu kurulamaz.
Bu nedenle güvenlik tedbiri olarak belirli bir işin yaptırılmaması ile ücretin hukuki dayanağı farklı başlıklarda karara bağlanmalıdır. Çalışana yalnız “raporun netleşene kadar evde bekle” denilmesi, dönemin hukuki niteliğini açıklamaz.
İş sözleşmesinin feshi hangi şartlarda gündeme gelebilir?
Sağlıkla ilgili her olumsuzluk aynı fesih türüne girmez. Raporun kapsamı ve iş ilişkisinin sürdürülmesine etkisi belirlenmeden fesih maddesi seçilmemelidir.
Sağlık kurulu tespitine bağlı derhal fesih
İş Kanunu m.25/I-b; hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olması ve işyerinde çalışmada sakınca bulunmasının sağlık kurulunca saptanması hâlini düzenler. Yalnız mevcut görev bakımından olumsuzluk bildiren bir rapor, bu iki şartı ve gerekli kurul tespitini kendiliğinden karşılamaz.
Uzun süreli istirahat nedeniyle fesih
İş Kanunu m.25/I’de, ilgili sağlık devamsızlıkları için m.17’deki bildirim sürelerinin altı hafta aşılmasına bağlı ayrı bir düzenleme bulunur; doğum ve gebelik bakımından özel başlangıç kuralı da vardır. İşyerinde bulunan fakat belirli görevi yapması uygun görülmeyen çalışanın durumu, istirahat devamsızlığı varmış gibi bu süreye bağlanamaz.
İşe gelinmeyen günleri açıklayan sonradan sunulmuş bir rapor varsa devamsızlık feshi sonrasında sağlık raporunun etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Yeterlilikle bağlantılı geçerli neden değerlendirmesi
İş güvencesi kapsamındaki belirsiz süreli sözleşmelerde İş Kanunu m.18 uyarınca işçinin yeterliliğinden kaynaklanan geçerli neden gündeme gelebilir. Bunun için sağlık durumunun işin yapılmasına etkisi somutlaştırılmalı; uyarlama ve uygun başka görev seçenekleriyle ilişkinin neden sürdürülemediği açıklanmalıdır.
Fesih bildiriminde, m.19 uyarınca neden açık ve kesin biçimde yazılmalıdır. Savunma alma yükümlülüğü de seçilen fesih sebebine göre incelenmelidir; davranış veya verimle ilgili fesih kuralı, bütün sağlık fesihlerine aynı biçimde aktarılmamalıdır. Sözleşme veya toplu iş sözleşmesindeki ek usuller ayrıca kontrol edilmelidir.
Sağlık nedeniyle fesih, her durumda tazminatsız fesih değildir. En az bir yıllık kıdem ve diğer şartlar varsa 1475 sayılı Kanun m.14 kapsamında kıdem tazminatı gündeme gelir. İhbar bakımından ise m.25/I şartlarına uygun derhal fesihle m.17 kapsamındaki bildirimli fesih ayrılmalıdır.
İşe iade uyuşmazlığında geçerli nedeni ispat yükü işverendedir. İş Kanunu m.20 uyarınca işe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur; anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki hafta içinde dava açılabilir. Bu yolun uygulanması için iş güvencesi kapsamı ayrıca değerlendirilir.
Sağlık bilgileri kimlerle paylaşılabilir?
İnsan kaynakları ve yöneticilerin ihtiyacı, çalışanın bütün hastalık geçmişini öğrenmek değildir. Görev planlaması bakımından gerekli çalışma kısıtları ve alınacak tedbirler, yetki ve ihtiyaçla sınırlı paylaşılmalıdır.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.6 uyarınca sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir. Güncel m.6/3-f, istihdam ve iş sağlığı ve güvenliği alanındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu işlemeye imkân tanır. Bu imkân, bütün sağlık dosyasına sınırsız erişim yetkisi vermez.
Amaçla sınırlılık, ölçülülük, veri güvenliği ve özel nitelikli veriler için yeterli önlemler korunmalıdır. 6331 sayılı Kanun m.15/5 de sağlık bilgilerinin gizliliğini düzenler. Raporun ekip mesajlaşma grubuna gönderilmesi veya teşhisin gereksiz kişilere açıklanması uygun bir görev planlama yöntemi değildir.
İşveren karar dosyasında hangi kayıtlar bulunmalı?
- Raporun aslı veya doğrulanabilir nüshası, kapsamı ve işverene ulaşma kaydı.
- Fiilî görevler, çalışma koşulları ve ilgili risk değerlendirmesi.
- İşyeri hekiminin gerekli açıklamaları ve varsa yeniden değerlendirme sonucu.
- İncelenen uyarlamalar, uygun görevler ve kabul veya eleme gerekçeleri.
- Çalışanın görüşü; esaslı değişiklik varsa yazılı teklif ve cevap.
- Geçiş dönemi görevlendirmesi, ücret uygulamasının dayanağı ve kontrol planı.
- Fesih düşünülüyorsa seçilen hukuki neden, usul ve tazminat değerlendirmesi.
Bu kayıtlar sonradan bir gerekçe üretmek için değil, kararın gerçekten hangi bilgi ve seçeneklere dayanılarak verildiğini göstermek için tutulmalıdır. Tıbbi belgelerde erişim sınırlaması ayrıca korunmalıdır.
Sık sorulan sorular
İşe uygunluk raporuna itiraz edilebilir mi?
6331 sayılı Kanun m.15/3, bu kapsamdaki raporlara itirazların Sağlık Bakanlığının belirlediği hakem hastanelere yapılmasını öngörür ve verilen kararların kesin olduğunu belirtir. Başvuru usulü raporun türüne göre netleştirilmelidir. İtiraz süreci, bilinen sağlık riskine karşı tedbir alınmasının ertelenmesine gerekçe yapılmamalıdır.
Sağlık gözetimi giderini çalışan mı öder?
Hayır. 6331 sayılı Kanun m.15/4 uyarınca sağlık gözetiminden ve buna bağlı ek işlemlerden doğan maliyet işverence karşılanır; çalışana yansıtılamaz.
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.

