Yıllar Önce Ayrılan Çalışana Meslek Hastalığı Tanısı Konulursa Eski İşverenin Durumu Ne Olur?

Yıllar önce ayrılan bir çalışana meslek hastalığı tanısı konulması, eski işverenin çalışma döneminin incelenmesine yol açabilir. Eski işverenin meslek hastalığı sorumluluğu değerlendirilirken çalışanın o işyerinde fiilen ne yaptığı, hangi etkene ne kadar maruz kaldığı, işverenin o dönemde hangi önlemleri uyguladığı ve bu koşulların hastalığa katkısı araştırılır. Çalışanın başka işyerlerinde aynı ya da benzer risklere maruz kalması hâlinde o dönemler de incelemeye alınır.

İşveren açısından ilk adım, gelen yazının niteliğini ve öğrenme tarihini kayda geçirmek, varsa SGK bildirim yükümlülüğünü değerlendirmek ve geçmiş çalışma koşullarını gösteren belgeleri korumaktır.

Tanı, SGK tespiti ve eski işverenin sorumluluğu

Hastane raporu, hastalığa ve tıbbi bulgulara ilişkin delildir. 5510 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca sosyal sigorta bakımından meslek hastalığı tespitini Kurum Sağlık Kurulu yapar. Kurul, SGK’nın yetkilendirdiği sağlık hizmeti sunucusunun sağlık kurulu raporunu ve dayanak tıbbi belgeleri inceler. SGK gerekli görürse işyerindeki koşulları ve bunların tıbbi sonuçlarını ortaya koyan denetim raporları ile diğer belgeler de değerlendirilir.

SGK’nın meslek hastalığı tespitinin ardından eski işverene yöneltilen tazminat veya rücu talebi kendi şartlarına göre incelenir. Bu aşamada somut önlem eksikliği, bu eksikliğin ilgili işverene ait çalışma döneminde bulunup bulunmadığı ve hastalıkla nedensellik bağı önem taşır. Belge talebi geldiğinde önce yazıda istenen bilgiye, belirtilen çalışma dönemine ve cevap süresine bakılır.

İşten ayrıldıktan sonra yükümlülük süresi nasıl değerlendirilir?

Hastalık işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkmış ve sigortalının yaptığı işten kaynaklanmışsa 5510 sayılı Kanun’un 14. maddesi, Kanun kapsamındaki haklardan yararlanma bakımından yükümlülük süresini esas alır. Bu süre, hastalığa neden olan işten fiilen ayrılma ile hastalığın ortaya çıkması arasındaki azami süredir ve hastalığa göre değişir. Maruziyet süresi ise zararlı etkenle temasın süresine ilişkindir. Somut hastalık için uygulanacak koşullar ve süre Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’nin 17. maddesi ve Yönetmelik eki Meslek Hastalıkları Listesi (Ek-2) üzerinden incelenir.

İş sözleşmesinin sona erdiği tarih, riskli görevden fiilen ayrılma tarihi, hastalığın ortaya çıktığı tarih ve tanının konulduğu tarih ayrı ayrı kaydedilir. Örneğin çalışanın üretimden depoya geçiş tarihi, çıkış bildirgesinden önce olabilir. Tanı sonradan konulsa bile hastalığın daha önce ortaya çıktığını gösteren tıbbi kayıtlar, işten ayrıldıktan sonraki süre kuralının uygulanıp uygulanmayacağını etkileyebilir.

Süre aşılmışsa kanunda bir istisna vardır. Hastalık klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlenmiş ve hastalığa yol açan etken işyeri incelemesinde tespit edilmişse, SGK’nın veya ilgilinin başvurusu üzerine Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir. Yükümlülük süresi, tazminatın zamanaşımından ayrı bir konudur. Zamanaşımı yönünden talebin dayanağı ve sürenin başlangıcını belirleyen olaylar ayrıca incelenir.

Birden fazla işveren varsa maruziyet geçmişi nasıl çıkarılır?

Önce işyeri ve görev değişikliklerini tarih sırasına dizin. Her dönem için işyeri, bölüm, fiilî görev, risk etkeni, maruziyetin sıklığı ve süresi, ölçümün yapıldığı koşullar ve uygulanan önlemleri kaydedin. Aynı işletmede görev, makine, hammadde veya havalandırma değiştiğinde yeni bir satır açın. SGK hizmet dökümü ve bordrolar çalışma dönemini gösterir. Vardiya çizelgeleri, iş emirleri ve bölüm kayıtları ise fiilî görevin belirlenmesine yardımcı olur.

Örnek çalışma ve maruziyet kronolojisi

Gürültüye bağlı işitme kaybı şüphesinde incelenebilecek kayıtlar
DönemFiilî görev veya gelişmeİncelenecek kayıt
2015–2018A işletmesinde metal taşlamaKişisel gürültü ölçümü, taşlama vardiyaları ve dönemsel işitme testleri
2018–2020A işletmesinde sevkiyatGörev değişikliği yazısı, üretim alanına girişler ve sevkiyat bölümünün üretime yakınlığı
2020–2022B işletmesinde pres hattıHattın gürültü ölçümleri, makine başında geçirilen süre ve işe giriş işitme testi
2025İşitme kaybı tanısıTanı raporu ve tarih sırasına konmuş önceki odyogramlar

Bu örnekte A işletmesinde taşlama görevinin sona ermesi ile işten çıkış farklı tarihlerdedir. Sevkiyat görevi üretim alanına düzenli giriş gerektiriyorsa A’daki ilgili maruziyetin ne zaman bittiği ayrıca araştırılır. B’nin işe giriş testi, pres hattındaki dönem başlamadan önce bir bulgu olup olmadığını gösterebilir. Kusur değerlendirmesi için her işverenin dönemindeki maruziyet ve önlemler araştırılır. Tıbbi değerlendirmede iş dışı etkenlere ilişkin somut bulgular da varsa bunlar dikkate alınır.

Eski işveren hangi kayıtları incelemeli?

  • Görev ve vardiya kayıtları: İşe giriş ve çıkış belgeleri, bölüm değişiklikleri, puantaj, vardiya çizelgeleri, iş emirleri ve iç görevlendirmeler. İhtilaf varsa her belgenin hangi dönemi doğruladığını gösterin.
  • Maruziyet ölçümleri: İş hijyeni raporunda tarih, ölçüm noktası, kişisel veya ortam ölçümü ayrımı, ölçüm süresi ve o sıradaki üretim şartları önemlidir. Yeni havalandırma veya kabin devreye girdikten sonra yapılan ölçümün eski koşulları ne ölçüde temsil ettiği ayrıca değerlendirilir.
  • Önlemlerin uygulandığını gösteren kayıtlar: Dönemin risk değerlendirmesi, izolasyon ve havalandırma bakım kayıtları, onaylı defter, eğitimler ve koruyucu donanım belgeleri. Teslim tutanağı donanımın verildiğini gösterir. Uygun donanım seçimi, fiilî kullanımın denetlenmesi ve toplu korunma önlemleri için ilgili kayıtlar da incelenir.
  • Sağlık gözetimi ve tebligat: İşe giriş ve periyodik muayene kayıtları, görevle ilgili tetkikler, varsa işyeri hekiminin sevk kayıtları, SGK yazıları ve bildirim alındıları. Kayıt bulunmuyorsa nedenini ve dönemi aydınlatabilecek diğer belgeleri kayda geçirin.

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği m. 7/1-b, özel mevzuattaki süreleri saklı tutarak kişisel sağlık dosyalarının işten ayrılmadan itibaren en az 15 yıl saklanmasını öngörür. Bu, sağlık dosyasına ilişkin saklama süresidir. Sağlık verilerini yalnız somut inceleme için gerekli kapsamda ve hukuki dayanağı belirleyerek işleyin. Tıbbi evrakı yetkili kişilerle sınırlayın ve gerekli belgeleri güvenli kanaldan iletin. 6698 sayılı Kanun m. 4, 6 ve 12 ile 6331 sayılı Kanun m. 15/5 bu değerlendirmenin dayanaklarıdır.

SGK bildirimi, itiraz ve tazminat talebinde ilk adımlar

Bildirim: 5510 sayılı Kanun m. 14 uyarınca 4/a kapsamındaki sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrenen veya kendisine bu durum bildirilen işveren, öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde SGK’ya bildirim yapar. Kurum, meslek hastalığı bildirgesinin gönderilme yollarını açıklamaktadır. 6331 sayılı Kanun m. 14/2-b de sağlık hizmeti sunucusu veya işyeri hekimi tarafından işverene bildirilen meslek hastalıklarında üç iş günü öngörür. Eski işveren, yazının yalnız inceleme için belge mi istediğini yoksa ilgili meslek hastalığını kendisine bildirip bildirmediğini içeriğine göre değerlendirmelidir. Yazıya cevap süresini ve kanuni bildirim süresini ayrı takip edin. Bildirim gerekliyse kusur incelemesinin tamamlanmasını beklemeden bildirgeyi süresinde verin ve alındısını saklayın.

Tespit ve itiraz: SGK işleminin hangi hastalığı, işyerini ve çalışma dönemini esas aldığını belirleyin. İtirazı somut kayda bağlayın. Örneğin ölçümün farklı hatta yapıldığını bildiriyorsanız ölçüm noktası ile çalışanın fiilî görev yerini birlikte gösterin. Uyuşmazlık SGK’nın meslek hastalığı tespitine ilişkinse, dava öncesi Kuruma başvuru şartı ile iş mahkemesinin görevi 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 4 ve 5 uyarınca değerlendirilir.

İşçinin tazminat talebi: İşverenin koruma borcuna aykırılık, zarar ve nedensellik bağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 417 ve sözleşmeye aykırılık hükümleri kapsamında değerlendirilir. Önlemlerin yeterliliği incelenirken ilgili çalışma döneminde yürürlükteki kurallar ve o dönemin fiilî koşulları esas alınır. 6331 sayılı Kanun’un uygulandığı dönemlerde risk değerlendirmesi, maruziyetin belirlenmesi ve önlemlerin uygulanıp uygulanmadığının denetimi açısından m. 4, 5 ve 10 önem taşır. Meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davalarında zorunlu arabuluculuk uygulanmaz (7036 sayılı Kanun m. 3/3).

SGK’nın rücu talebi: 5510 sayılı Kanun m. 21/1 uyarınca SGK, meslek hastalığı işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse, madde kapsamındaki ödemeler ve bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri için kanuni sınırlar içinde işverene başvurabilir. Bu sınır, sigortalının veya hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği tutardır. Sorumluluk değerlendirmesinde kaçınılmazlık ilkesi de dikkate alınır. Rücu yazısı gelmişse hangi işverene hangi çalışma dönemi ve hangi önlem eksikliği nedeniyle başvurulduğu, Kurumun ödeme kayıtları ve hesap dayanağıyla birlikte incelenir. SGK rücu talebinde ödeme ve hesap belgelerinin incelenmesi hakkında ilgili yazıya bakabilirsiniz.

İşverenin cevabı, her çalışma dönemi için üç soruyu karşılamalıdır. Çalışan fiilen ne yaptı? İlgili risk hangi kayıtla gösteriliyor? O dönemde hangi önlem uygulandı ve bunu hangi belge doğruluyor?

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.