Bir Bölüm Kapatılıp İş Dışarıdan Hizmet Alımına Dönüştürülürse Çalışanların Durumu Ne Olur?

Bir bölümün kapatılarak işin dışarıdan hizmet alımıyla yürütülmesine karar verilmesi, o bölümdeki çalışanların iş sözleşmelerini kendiliğinden sona erdirmez. Önce işlemin işyeri bölümü devri mi, bireysel sözleşme devri mi yoksa mevcut işveren bünyesinde işgücü ihtiyacını azaltan bir organizasyon değişikliği mi olduğu belirlenmelidir. Fesih düşünülüyorsa dış hizmet alımının hukuka uygunluğu, çalışan üzerindeki somut etkisi ve istihdamı sürdürme olanakları birlikte incelenir.

Depo, çağrı merkezi, muhasebe veya bakım biriminin organizasyon şemasından çıkarılması tek başına yeterli açıklama değildir. Aynı işi kimlerin yapmaya devam ettiği, hizmet sağlayıcının nasıl çalıştığı, hangi kadroların korunduğu ve çalışanların başka görevlerde değerlendirilip değerlendirilemeyeceği önemlidir.

Bu yazı, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki çalışanlar bakımından değişiklik uygulanmadan önceki karar sürecini ele alır. Kesinleşmiş işe iade kararının ardından işyerinin kapanması ise işe iade kararından sonra işyerinin kapanması başlığı altında incelenen farklı bir aşamadır.

Dış hizmet alımı kararı geçerli fesih nedeni olabilir mi?

Olabilir; ancak her dış hizmet alımı kararı aynı sonucu doğurmaz. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesi, iş güvencesi kapsamındaki fesihlerde işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir neden arar. Kanun’un 20. maddesinin ikinci fıkrasına göre geçerli nedenin varlığını ispat yükü işverendedir.

İşverenin organizasyon tercihi, mahkemece daha kârlı veya daha yararlı bir model seçilmesi gerektiği düşüncesiyle denetlenmez. Buna karşılık kararın gerçekten uygulanması, istihdam fazlası yaratması, tutarlı yürütülmesi ve ilgili çalışan bakımından feshi gerekli kılması denetlenebilir. Şirketin zarar etmesi, organizasyon değişikliğine dayalı her fesih için zorunlu bir ön şart değildir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 07.05.2024 tarihli, E.2024/5208, K.2024/7872 sayılı kararı bu ayrımı gösterir. Bankanın güvenlik hizmetini tamamen dışarıdan almaya başladığı olayda, fesih öncesi ve sonrasındaki işe alımların güvenlik görevlisi veya çalışanlara teklif edilebilecek görevler için olmadığı değerlendirilmiştir. Daire, bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı feshin geçerli sayıldığı karar doğrultusunda gidermiştir.

Bu sonuç, işin dışarıda devam etmesinin her durumda feshi geçersiz kılmadığını gösterir. Bununla birlikte, başka bir şirketteki depo veya muhasebe bölümüne aynı sonucun uygulanabilmesi için o işyerinin personel ve organizasyon koşulları ayrıca incelenmelidir.

Hizmet alımı, işyeri bölümü devri ve çalışan devri nasıl ayrılır?

Hizmet sağlayıcıyla sözleşme yapılması

Şirketin bağımsız bir işletmeden hizmet satın alması, çalışanların da o işletmeye geçtiği anlamına gelmez. Ayrıca her hizmet alımı, İş Kanunu anlamında asıl işveren-alt işveren ilişkisi oluşturmaz. İşin nerede ve nasıl yürütüldüğü, hizmet sağlayıcının kendi organizasyonu ve Kanun’un 2. maddesindeki şartlar değerlendirilir.

Alt işverenlik kuruluyorsa yardımcı iş ile asıl işin bir bölümünün verilmesi ayrılmalıdır. Asıl işin bir bölümünde, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık şartları göz ardı edilemez. Bir çağrı merkezi işletmesindeki çağrı hizmeti ile üretim şirketindeki yardımcı bir hizmet aynı nitelikte olmayabilir. Bölümün adı tek başına belirleyici değildir. İlişkinin kuruluş şartları Alt İşverenlik Yönetmeliği’nin 3 ve 4. maddelerinde de düzenlenir.

Asıl işverenin çalışanlarının alt işverence işe alınarak hakları kısıtlanmak suretiyle çalıştırılması, Kanun’un 2. maddesindeki muvazaa yasağı bakımından ayrıca incelenir. Muvazaa, görünürdeki düzenlemenin gerçek ilişkiyi gizlemesidir. Kanuna aykırı bir alt işverenlik modeli, çalışanların bordroda başka şirkete geçirilmesiyle hukuka uygun hâle gelmez. Geçerli bir asıl işveren-alt işveren ilişkisinde de asıl işverenin, o işyeriyle ilgili kanuni ve sözleşmesel yükümlülüklerden birlikte sorumluluğu bulunabilir.

İşyerinin bir bölümünün devredilmesi

İş Kanunu’nun 6. maddesi kapsamındaki gerçek bir işyeri veya işyeri bölümü devrinde, devir tarihinde mevcut iş sözleşmeleri hak ve borçlarıyla devralana geçer. Hizmet süresine bağlı haklarda önceki işe giriş tarihi esas alınır. Bu rejim, tek tek çalışanların sözleşmelerinin devrinden farklıdır.

Sırf devir, işveren yönünden fesih nedeni veya işçi yönünden haklı fesih nedeni oluşturmaz. Bununla birlikte ekonomik ve teknolojik sebeplerin ya da organizasyon değişikliğinin gerekli kıldığı fesihler ayrıca değerlendirilebilir. Bu nedenle hizmet sözleşmesiyle birlikte bir işyeri bölümünün gerçekten devredilip devredilmediği, yalnız sözleşmenin adına bakılarak kararlaştırılmamalıdır.

İş sözleşmesinin bireysel olarak devredilmesi

İşyeri devri rejimi dışında, çalışanın hizmet sözleşmesinin sürekli olarak başka işverene devri düşünülüyorsa 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 429. maddesi uyarınca işçinin yazılı rızası gerekir. Devralan, sözleşmenin işveren tarafı olur; hizmet süresine bağlı haklar bakımından ilk işverendeki işe giriş tarihi esas alınır.

İşyerinin bir bölümünün devri söz konusu olmadan çalışana yalnız “artık hizmet aldığımız şirketin çalışanısınız” denilmesi, bireysel sözleşme devrini gerçekleştirmez. Bu teklifi kabul etmemesi de tek başına istifa sayılmaz. Şirketler arası hizmet sözleşmesi, işçinin gerekli yazılı rızasının yerine geçmez.

Önceki ve sonraki organizasyon şeması neyi göstermeli?

Organizasyon şeması, yalnız kaldırılan kutuyu göstermemelidir. Kapanan bölümdeki görevlerin yeni modelde nereye taşındığı ve hangi çalışanlara neden ihtiyaç kalmadığı anlaşılmalıdır. Şemanın, görev tanımları ve fiilî çalışma düzeniyle örtüşmesi gerekir.

  • Önceki durum: Bölümdeki görevler, çalışan sayısı, fiilen yapılan işler ve diğer birimlerle paylaşılan sorumluluklar.
  • Sonraki durum: Hizmet sağlayıcının üstleneceği işler, şirket içinde kalacak görevler ve devam edecek kadrolar.
  • Çalışan bazında etki: Görevi tamamen ortadan kalkanlar, işi kısmen devam edenler ve başka görevde değerlendirilebilecek kişiler.
  • Uygulama bağlantısı: Hizmetin başlama tarihi, geçiş dönemi, personel hareketleri ve kararın fiilen uygulanması.

Örneğin depo faaliyetinin dışarıya verilmesine rağmen stok kontrolü, sevkiyat koordinasyonu ve iade yönetimi şirket içinde sürüyorsa, bu görevleri kimin yapacağı açıklanmalıdır. “Depo kapandı” ifadesi, bu görevlerin de ortadan kalktığını göstermeyebilir.

Aynı işi sürdüren çalışanlar ve yeni işe alımlar neden önemlidir?

Aynı veya benzer görevde bazı çalışanların tutulması, diğerlerinin çıkarılması hâlinde seçim gerekçeleri ortaya konulmalıdır. Ölçütlerin yapılan işle bağlantılı olması, karşılaştırılabilir çalışanlara tutarlı uygulanması ve belgelerle açıklanabilmesi önem taşır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 16.10.2017 tarihli, E.2016/23655, K.2017/15695 sayılı kararında, önceki lojistik şemasında şoför olarak bulunan bazı çalışanların yeni şemada depo sorumlusu yapıldığı görülmüştür. Buna karşılık işten çıkarılan çalışan yönünden seçim ölçütleri ve değişikliğin onun işine etkisi açıklanamamıştır. Daire, işletmesel kararın tutarlı uygulanmadığını değerlendirerek feshin geçersizliğine karar vermiştir. Kararın buradaki önemi, personel seçiminin somut gerekçesidir; eski usul hükümleri güncel başvuru yolu olarak alınmamalıdır.

Yeni işe alımlar da unvan üzerinden değil, işin içeriği üzerinden karşılaştırılmalıdır. Fesihten hemen önce veya sonra çalışanın yapabileceği bir işe personel alınması açıklama gerektirebilir. Buna karşılık farklı uzmanlık, eğitim veya yetki gerektiren ilgisiz bir işe alım, tek başına feshi geçersiz kılmaz.

Seçim, Kanun’un 18. maddesinde geçerli neden sayılamayan sendika üyeliği, hamilelik veya hak arama gibi sebeplere dayandırılamaz. Organizasyon değişikliği, bu nedenleri gizleyen bir gerekçe olarak kullanılamaz.

İncelemede yalnız yeni ilanlara bakılmamalı; gerçek işe girişler, boş kadrolar, görev değişiklikleri ve çalışanın bilgi ve deneyimi birlikte değerlendirilmelidir. Her işe alımın yasaklandığı sabit bir bekleme süresi bulunduğu varsayılmamalıdır. Toplu işçi çıkarmaya ilişkin özel hükümler ise ayrıca saklıdır.

Başka görev önerisi nasıl değerlendirilir?

Fesih öncesinde çalışanın aynı işverenin başka birim veya işyerinde değerlendirilmesine elverişli somut olanaklar araştırılmalıdır. Amaç, işyerinde gerçekten var olan ve çalışanın nitelikleriyle bağdaşan seçenekleri belirlemektir. Her çalışan için mutlaka yeni kadro yaratılması gerektiği sonucu çıkarılmamalıdır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 10.02.2025 tarihli, E.2024/14265, K.2025/1325 sayılı kararında, ortak hizmet alınan bir ofise geçilmesi nedeniyle resepsiyonist kadrosunun kaldırılması değerlendirilmiştir. Daire, olayın koşullarını ve çalışanların yapabilecekleri başka işe ilişkin somut iddia bulunmamasını dikkate alarak uyuşmazlığı feshin geçerli sayılması yönünde gidermiştir. Dolayısıyla son çare değerlendirmesi, soyut bir “mutlaka başka iş bulunmalıydı” kabulüne indirgenemez.

Alternatif görev bulunduğunda ücret, yan haklar, çalışma yeri, vardiya, görev kapsamı ve başlangıç tarihi açıklaştırılmalıdır. Çalışma koşullarında esaslı değişiklik varsa İş Kanunu’nun 22. maddesi uygulanır. Değişiklik yazılı bildirilmelidir; işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı kabul edilmeyen esaslı değişiklik işçiyi bağlamaz. Sessiz kalma, bu madde bakımından yazılı kabul yerine geçmez.

Önerinin reddedilmesi işverene kendiliğinden tazminatsız fesih hakkı vermez. Değişikliğin geçerli nedene dayanması veya başka bir geçerli fesih nedeni bulunması, gerekçenin yazılı açıklanması ve bildirim süresine uyulması ayrıca incelenir. Mevcut işveren içindeki görev değişikliğiyle başka şirketin işçisi olma teklifi aynı işlem değildir.

İşveren karar vermeden önce hangi belgeleri hazırlamalı?

İnsan kaynakları, operasyon ve hukuk birimlerinin aynı olgular üzerinden çalışması için aşağıdaki kayıtların birbiriyle eşleştirilmesi yararlıdır. Bu liste, her belge için kanunda ayrı bir zorunlu şekil bulunduğu anlamına gelmez; kararın gerekçesini ve uygulanmasını açıklayan bir hazırlık çerçevesidir.

Dış hizmet alımına geçişte karar dosyası
Belge veya kayıtCevaplaması gereken soru
Karar ve uygulama takvimiHangi faaliyet, ne zaman ve hangi modelle değişiyor?
Önceki ve sonraki organizasyon şemasıHangi görevler kalkıyor, hangileri devam ediyor?
Hizmet sözleşmesi ve görev dağılımıSağlayıcı hangi işi üstleniyor; şirket içinde ne kalıyor?
Personel ve fiilî görev listesiKarar her çalışanı nasıl etkiliyor; seçim neye dayanıyor?
Boş kadrolar ve işe alım kayıtlarıÇalışanın yapabileceği mevcut veya yeni açılan bir iş var mı?
Alternatif iş değerlendirmesi ve tekliflerHangi seçenek incelendi; neden uygun bulundu veya bulunmadı?
Çalışan bazında işlem ve ödeme planıDevir, değişiklik veya fesih için hangi belge ve haklar gerekiyor?

İşletmesel kararın her durumda yönetim kurulu kararı biçiminde alınması gerektiği varsayılmamalıdır. Bununla birlikte kararın yetkili kişilerce oluşturulması, uygulama tarihinin belirlenmesi ve personel üzerindeki etkisinin zamanında kayda geçirilmesi, sonradan hazırlanacak genel açıklamalardan daha elverişli bir inceleme zemini sağlar.

Fesih gerekiyorsa gerekçe, bildirim ve ödemeler nasıl ele alınmalı?

İş güvencesi, kural olarak en az otuz işçinin çalıştığı işyerlerinde, en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçiler için gündeme gelir. Aynı işverenin aynı işkolundaki diğer işyerlerinin çalışanları da sayı hesabında dikkate alınır. Yer altı işlerinde kıdem şartı aranmaz; Kanun’un 18. maddesindeki belirli işveren vekilleri kapsam dışındadır. İş güvencesi dışında kalmak, diğer fesih ve işçilik haklarının ortadan kalkması anlamına gelmez.

İş güvencesi kapsamındaki fesihlerde İş Kanunu’nun 19. maddesi uyarınca bildirim yazılı olmalı, neden açık ve kesin belirtilmelidir. Yalnız “yeniden yapılanma” yazılması yerine, dışarıya verilen işin kapsamı ve çalışanın görevine etkisi somutlaştırılmalıdır. Fiilî gerekçe işletmesel değişiklikse, belgeye dayanaksız performans veya davranış iddiası eklenmemelidir.

Çalışanın davranışı veya verimine dayanmayan, yalnız işletmesel nedene dayalı fesihte 19. maddedeki savunma alma şartı bu sebeple uygulanmaz. Bununla birlikte iş veya toplu iş sözleşmesinde öngörülen ek usuller ayrıca kontrol edilmelidir.

Bölümün kapatılması, tek başına tazminatsız derhal fesih nedeni değildir. Belirsiz süreli sözleşmenin bildirimli feshinde 17. maddedeki bildirim süreleri veya bunların ücret karşılığı; şartları varsa 1475 sayılı Kanun’un yürürlükteki 14. maddesine göre kıdem tazminatı değerlendirilir. Bu tür işveren feshinde, kıdem tazminatı bakımından en az bir yıllık hizmet şartı önemlidir. Hak kazanılmış kullanılmayan yıllık izinlerin ücreti de 4857 sayılı Kanun’un 59. maddesine göre ele alınır.

Kıdem ve ihbar ödemesi yapılması, geçerli neden incelemesini ortadan kaldırmaz. Buna karşılık işyeri veya sözleşme devriyle çalışma ilişkisi sürüyorsa, işlem sırf işveren değiştiği için fesih ve tasfiye olarak düzenlenmemelidir.

Bir bölümün kapatılması toplu işçi çıkarma sayılır mı?

Çalışan sayısı, çıkarılacak işçi sayısı ve işlemlerin zaman aralığına göre sayılabilir. İş Kanunu’nun 29. maddesi bakımından, bir aylık süre içinde aynı veya farklı tarihlerde 17. madde uyarınca yapılan fesihlerde şu eşikler değerlendirilir:

Toplu işçi çıkarma bakımından sayı eşikleri
İşyerindeki işçi sayısıBir ay içindeki fesih sayısı
20–100En az 10 işçi
101–300En az yüzde 10
301 ve üzeriEn az 30 işçi

Kapsama giren planda, kanunda sayılan idari muhataplara ve işyeri sendika temsilcilerine en az otuz gün önceden yazılı bildirim, temsilcilerle görüşme ve fesihlerin hüküm doğurma zamanı ayrıca ele alınmalıdır. Bildirim takvimi, bireysel ihbar süreleriyle birlikte kurulmalıdır. Toplu işçi çıkarmanın kesinleşmesinden itibaren altı ay içinde aynı nitelikteki işe yeniden işçi alınacaksa nitelikleri uygun olanları tercihen çağırma hükmü de gözetilmelidir.

Yalnız bir bölümün kapatılması, işyerinin bütünüyle ve kesin olarak kapatılmasıyla aynı değildir. Bütün işyerinin kapanmasına ilişkin özel bildirim düzeni bölüm kapatılmasına doğrudan uygulanmamalıdır. Toplu çıkarma prosedürü de bireysel fesihlerin geçerli neden denetimini ortadan kaldırmaz.

Çalışan feshe karşı başvurursa hangi süreler önemlidir?

İş güvencesi kapsamındaki çalışan, fesih bildirimine karşı işe iade talebiyle bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Dayanak, İş Kanunu’nun 20. maddesidir. Bu süreler, kıdem veya diğer işçilik alacaklarına ilişkin sürelerle karıştırılmamalıdır.

İşveren bakımından karar öncesi hazırlığın önemi burada ortaya çıkar: hizmet alımı sözleşmesi, organizasyon şemaları, personel seçimi, alternatif görevler ve fesih bildirimi aynı gerçek süreci açıklamalıdır. Bir bölümün adının kaldırılması yerine, o bölümdeki her çalışanın iş ilişkisinin hangi hukuki nedenle ve nasıl etkilendiği gösterilmelidir.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.