Birden Fazla Faturanın Tek Arabuluculuk Başvurusuna Konulması

Mevzuatta her fatura için ayrı arabuluculuk başvurusu yapılmasını zorunlu kılan genel bir hüküm yoktur. Aynı taraflar arasındaki, aynı veya birbiriyle bağlantılı hukukî ilişkiden doğan birden fazla fatura alacağı; her fatura ve bağımsız talep belirlenebilir biçimde gösterilerek tek başvuruda sunulabilir. Ancak tek dosya kullanılması, her alacak bakımından dava şartının otomatik olarak gerçekleştiği veya maddi hukuk incelemesinin ortaklaştığı anlamına gelmez. Fatura sayısından önce taraflar, temel ilişki, talep türü, görev-yetki, vade, zamanaşımı, faiz, ödeme ve başvuru kapsamı kontrol edilmelidir.

Ticari ilişkilerde aynı alıcıya farklı tarihlerde mal teslim edilmesi veya hizmet sunulması, birden fazla faturanın ödenmeden kalmasına yol açabilir. Uygulamadaki soru, bu faturaların tek arabuluculuk başvurusunda birlikte gösterilip gösterilemeyeceğidir. Cevap yalnız fatura adedine göre verilemez; uyuşmazlığın hangi hukukî ilişkiden doğduğu ve daha sonra ileri sürülebilecek taleplerin başvuruda ne ölçüde açıklandığı belirleyicidir.

Bu yazı, özellikle ticari nitelikteki fatura alacaklarına odaklanır. Ticari ilişkinin genel çerçevesi için şirketler ve ticaret hukuku sayfası; faturaların dayandığı sözleşmeler bakımından ise sözleşmeler hukuku sayfası incelenebilir.

Birden Fazla Fatura Tek Arabuluculuk Başvurusuna Konulabilir mi?

Genel bir yasak bulunmadığı için, bağlantılı fatura alacaklarının tek başvuruda ayrı ayrı listelenmesi mümkündür. Bununla birlikte kanunda “birden fazla fatura için tek başvuru” adıyla özel bir düzenleme de yoktur. Sonuç; arabuluculuğun kapsamına, başvurunun açıklığına, taraflara ve taleplerin birbiriyle ilişkisine göre değerlendirilir.

Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği’nin 23. maddesi, başvurunun dilekçe, form veya elektronik ortamda yapılabileceğini ve başvurandan uyuşmazlık konusunu açıklamasının isteneceğini düzenler. Bu hüküm, faturaların topluca yazılmasına ilişkin özel bir izin vermez; ancak uyuşmazlığın ve alacak kalemlerinin açık biçimde tanımlanmasının önemini gösterir.

Bu nedenle yalnız “cari hesap alacağı” veya tek bir toplam tutar yazmak yerine, toplamı oluşturan faturaları ve varsa faturadan bağımsız talepleri belirginleştirmek daha sağlıklı bir uygulamadır. Aynı dosyada bulunmak, farklı alacakları tek bir borca dönüştürmez.

Önce Dava Şartı Arabuluculuk Kapsamı Belirlenmelidir

Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi, TTK m.4’te ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı sayar. Dolayısıyla fatura bulunması tek başına yeterli değildir; uyuşmazlığın ticari dava niteliği ve açılması düşünülen davanın TTK m.5/A kapsamına girip girmediği ayrıca belirlenmelidir.

Taraflardan birinin tüketici olması, ilişkinin iş, kira veya başka bir özel hukuk alanına girmesi hâlinde farklı dava şartları ve görev kuralları uygulanabilir. Aynı başvuruda farklı arabuluculuk rejimlerinin sırf taraflardan biri ortak diye bir araya getirilmesi uygun değildir.

Ayrıca 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesi uyarınca, özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğu ya da tahkim sözleşmesi varsa dava şartı arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz. Bu nedenle sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm kaydı başvuru öncesinde kontrol edilmelidir.

Tek Başvuruda Birden Fazla Fatura İçin Hangi Ölçütler Önemlidir?

Kanunda özel bir kontrol listesi bulunmaz. Aşağıdaki ölçütler, başvurunun kapsamını açık tutmak ve daha sonraki usul tartışmalarını azaltmak için birlikte değerlendirilmelidir:

• Taraflar: Başvuran ile her karşı tarafın doğru ticaret unvanı ve tüzel kişiliği belirlenmelidir. Şube, işletme ve şirket birbirine karıştırılmamalıdır.
• Faturaların belirlenebilirliği: Her fatura; numara, tarih, vade, ilk tutar, ödeme veya mahsup ve kalan ana para yönünden ayırt edilebilmelidir.
• Temel hukukî ilişki: Faturaların hangi satış, hizmet, eser, taşıma veya diğer sözleşme ilişkisinden doğduğu açıklanmalıdır.
• Talep türleri: Ana para, işlemiş faiz, kur farkı, cezai şart ve tazminat tek toplam içinde belirsiz bırakılmamalıdır.
• Arabuluculuk türü: Taleplerin aynı dava şartı rejimine girip girmediği kontrol edilmelidir.
• Dava ile uyum: Daha sonra açılması düşünülen davadaki taraflar ve asli talepler, başvuru kapsamıyla karşılaştırılmalıdır.

Faturalar farklı sözleşmelerden doğuyorsa

Farklı sözleşmeler tek başına mutlak bir ayrım sebebi değildir. Aynı taraflar arasındaki satış ve hizmet faturaları bir başvuruda ayrı başlıklarla gösterilebilir. Buna karşılık sözleşmelerden biri tüketici işlemine, diğeri ticari ilişkiye dayanıyorsa veya uyuşmazlık çözüm kayıtları farklıysa tek dosya tercih edilmemelidir. Her bağımsız talebin görev, yetki, dava şartı ve maddi hukuk savunmaları korunur.

Faturalar farklı borçlulara aitse

Sırf alacaklının aynı olması, ilgisiz borçlulara yöneltilen talepleri tek uyuşmazlık hâline getirmez. Birden fazla karşı taraf bulunuyorsa her kişinin hangi faturadan, hangi hukukî sebeple ve hangi tutarda sorumlu olduğu açıklanmalıdır. Müteselsil borç, kefalet veya birlikte sorumluluk bağı yoksa ayrı başvuru, taraf ve kapsam karışıklığını önleyen daha ihtiyatlı seçenek olabilir.

Arabuluculuk Başvurusunda Faturalar Nasıl Gösterilmelidir?

Mevzuat aşağıdaki alanların tamamını her olayda zorunlu kılmaz. Buna rağmen ek bir fatura dökümü kullanılması, başvurunun kapsamını ve müzakere edilen alacakları görünür hâle getirir:

Başvuru konusu nasıl ifade edilebilir?

Somut dosyaya göre uyarlanmak kaydıyla başvuru konusu, “Taraflar arasındaki mal veya hizmet ilişkisinden doğan; ekli listede numara, tarih, vade, ödeme ve bakiye bilgileri ayrı ayrı gösterilen fatura alacakları ile açıkça belirtilen ferî taleplerin müzakere edilmesi” biçiminde yapılandırılabilir. Bu cümle bir hukukî talep garantisi değildir; faiz türü, başlangıç tarihi, kur farkı, cezai şart ve tazminat, dayanakları görülmeden otomatik biçimde eklenmemelidir.

Başvuru Formu ile Son Tutanak Neden Birlikte Kontrol Edilmelidir?

HUAK m.18/A’ya göre anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmelidir. Belge eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; eksiklik giderilmezse dava usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava şartı yokluğu nedeniyle doğrudan usulden ret gündeme gelir.

Bir fatura başvuru listesinde yer aldığı hâlde son tutanakta açıkça görünmüyorsa veya yalnız toplam bakiye yazılmışsa sonuç her dosyada aynı olmayabilir. Başvuru belgesi, ek liste, uyuşmazlığın temel ilişkisi, son tutanak ve dava talebi birlikte incelenmelidir. Alacak kalemlerinin belgelerde eksik görünmesine ilişkin ayrıntılı değerlendirme için ticari arabuluculukta alacak kaleminin unutulması yazısı incelenebilir.

Yönetmelik m.23/2, tarafların ve uyuşmazlık konusunun aynı olduğu durumda birden fazla başvuru yapılmışsa hukukî sonuçlar bakımından ilk başvurunun esas alınacağını söyler. Bu hüküm, unutulan bir faturanın bitmiş dosyaya geriye etkili olarak eklenmesini sağlayan bir düzeltme yolu değildir.

Her Fatura İçin Vade, Zamanaşımı, Faiz ve İspat Ayrı İncelenir

Tek başvuru, farklı faturaları maddi hukuk bakımından tek bir alacağa dönüştürmez. Her faturanın vadesi, ödeme durumu, temerrüt tarihi, zamanaşımı başlangıcı ve faiz koşulları temel ilişkiye göre ayrı değerlendirilebilir. Cari hesap sözleşmesi, mutabakat, kısmi ödeme, borç ikrarı, yenileme veya taksitlendirme bu değerlendirmeyi etkileyebilir.

HUAK m.18/A/15 uyarınca arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bununla birlikte bu etkinin, başvuruda hiç gösterilmeyen ve temel uyuşmazlıkla bağlantısı belirsiz bağımsız bir alacak bakımından kendiliğinden doğduğu varsayılmamalıdır. Kapsamın açık yazılması bu nedenle de önem taşır.

Faturanın başvuruya eklenmesi, alacağın ispatlandığı anlamına gelmez. Sözleşme, sipariş, teslim veya hizmet ifası, irsaliye, kabul kaydı, banka hareketleri, ticari defterler, iade ve ayıp bildirimleri birlikte değerlendirilebilir. Anlaşma sağlanmaması hâlinde izlenebilecek dava veya takip yolları hakkında ticari alacakta arabuluculuk sonrası dava yazısındaki ayrımlar yol gösterici olabilir.

Hangi Durumlarda Ayrı Arabuluculuk Başvurusu Değerlendirilmelidir?

Ayrı başvuru her zaman zorunlu değildir. Ancak aşağıdaki durumlarda taleplerin ayrılması, taraf ve kapsam belirsizliğini azaltabilir:

• Faturaların farklı ve birbirinden bağımsız borçlulara yönelmesi,
• Taleplerin farklı dava şartı arabuluculuk türlerine veya farklı görev kurallarına tabi olması,
• Faturaların ilgisiz sözleşmelerden ve farklı maddi vakıalardan doğması,
• Bir kısım alacağın daha önce dava, takip, sulh, anlaşma veya arabuluculuk konusu yapılmış olması,
• Cezai şart, tazminat veya kur farkı gibi ek taleplerin ayrı olaylara dayanması,
• Taraflardan biri bakımından iflas, konkordato, tasfiye veya özel bir usul durumunun bulunması.

Bu hâller otomatik ayrım kuralları değildir. Somut dosyada taraf, uyuşmazlık türü, sözleşme kaydı ve ileri sürülecek talep birlikte değerlendirilmelidir.

Uygulama Örnekleri

Aynı satıcı ve alıcı arasındaki aylık faturalar

Aynı ticari ilişki kapsamında farklı aylarda düzenlenen ve aynı borçluya yönelen faturalar, numara, tarih, vade ve bakiye bilgileri ayrı gösterilerek tek başvuruda yer alabilir.

Fatura alacağı ile cezai şart talebi

Cezai şart faturada görünmese de sözleşmeden doğabilir. Ana para toplamına gizlenmemeli; hukukî dayanağı ve istenen tutar belirlenebiliyorsa ayrı talep kalemi olarak açıklanmalıdır.

Kısmi ödeme yapılmış faturalar

Her faturanın ilk tutarı, yapılan ödeme veya mahsup ve kalan bakiye ayrı gösterilmelidir. Yalnız toplam bakiye yazılması, ödemenin hangi borca mahsup edildiği konusunda ek uyuşmazlık yaratabilir.

Başvuru Öncesi Kontrol Listesi

• Tarafların tam ticaret unvanları ve tüzel kişilikleri doğrulandı mı?
• Her fatura numara, tarih, vade, ödeme ve bakiye yönünden listelendi mi?
• Faturaların dayandığı sözleşme veya fiilî ticari ilişki açıklandı mı?
• Ana para ile faiz, kur farkı, cezai şart ve tazminat ayrıldı mı?
• Her talebin dava şartı arabuluculuk kapsamı ayrıca kontrol edildi mi?
• Başvuru formu, ek liste ve son tutanak birbiriyle karşılaştırıldı mı?
• Dava veya takipte ileri sürülecek taraf ve taleplerle kapsam uyumlu mu?

Sık Sorulan Sorular

Her fatura için ayrı arabuluculuk başvurusu zorunlu mudur?

Hayır. Mevzuatta her faturaya ayrı dosya açılmasını zorunlu kılan genel bir hüküm yoktur. Ancak aynı başvuruda yer alan her bağımsız talep açıkça tanımlanmalı ve dava şartı bakımından ayrıca kontrol edilmelidir.

Faturaların vadeleri farklıysa tek başvuru yapılabilir mi?

Farklı vade tarihleri tek başvuruya kendiliğinden engel değildir. Bununla birlikte henüz muaccel olmayan, farklı temerrüt koşullarına tabi veya zamanaşımı tartışması bulunan faturalar ayrı ayrı incelenmelidir.

Yalnız toplam cari hesap bakiyesini yazmak yeterli midir?

Her dosya için yeterli olduğu söylenemez. Fatura dökümü, ödeme-mahsup bilgileri ve bağımsız taleplerin ayrı gösterilmesi, başvurunun kapsamını belirginleştirir.

Unutulan fatura mevcut dosyaya sonradan eklenebilir mi?

Sürecin aşaması ve düzenlenen belgeler görülmeden kesin cevap verilemez. İmzalanmış son tutanağa tek taraflı ve geriye etkili biçimde yeni uyuşmazlık eklenmesini sağlayan genel bir düzenleme yoktur. Eksiklik dava açılmadan fark edilirse yeni başvuru ihtiyacı ayrıca değerlendirilmelidir.

Farklı borçlulara ait faturalar aynı dosyaya yazılabilir mi?

Borçlular arasında ortak veya müteselsil sorumluluk bağı varsa birlikte başvuru gündeme gelebilir. Birbirinden ilgisiz borçluların bağımsız borçları bakımından ayrı başvuru genellikle taraf ve kapsam karışıklığını azaltır.

Tek başvuru zamanaşımını bütün faturalar için aynı tarihe mi bağlar?

Hayır. Başvuru süresince zamanaşımının durması, faturaların vade ve zamanaşımı başlangıçlarını birleştirmez. Her alacağın maddi hukuk durumu ve başvuru kapsamına girip girmediği ayrı değerlendirilir.

Sonuç

Birden fazla fatura, aynı taraflar arasındaki aynı veya bağlantılı hukukî ilişkiden doğuyor ve her alacak belirlenebilir biçimde açıklanıyorsa tek arabuluculuk başvurusunda gösterilebilir. Buna karşılık farklı borçlular, farklı arabuluculuk rejimleri, tahkim kaydı, bağımsız sözleşmeler veya daha önce sürece konu olmuş talepler bulunduğunda ayrı başvuru ihtiyacı değerlendirilmelidir.

Güvenli yaklaşım, yalnız toplam tutarı yazmak yerine her faturayı ve bağımsız talebi; taraf, dayanak, vade, ödeme, bakiye ve ferî haklar yönünden açıklaştırmak, başvuru formu ile son tutanağı dava öncesinde birlikte kontrol etmektir. Kişisel değerlendirme için bir avukattan hukuki destek alınması gerekir.

Yazar: Av Batuhan Can ZANBAK   Yayınlanma Tarihi: 31.07.2026   Son Güncellenme Tarihi: 31.07.2026