Ticari Arabuluculuk Son Tutanağında Alacak Kalemi Unutulursa Ne Olur?

• Bir alacak kalemi arabuluculuk başvurusunda ve görüşmelerde hiç yer almamışsa, o kalem yönünden dava şartı yokluğu ve usulden ret riski doğabilir.
• Kalem başvuru formunda açıkça bulunuyor, ancak yalnız son tutanakta yazılmamışsa sonuç otomatik değildir; başvurunun ve temel uyuşmazlığın kapsamı incelenir.
• Eksiklik dava açılmadan önce fark edilirse, unutulan kalem için yeni bir arabuluculuk başvurusu yapılması usul tartışmasını azaltan ihtiyatlı bir seçenektir.
• Anlaşma belgesi ile anlaşamama son tutanağı aynı sonucu doğurmaz. Üzerinde anlaşılmış bir konu hakkında sonradan dava açılamaz.

Ticari arabuluculuk son tutanağında alacak kalemi unutulursa dava açılabilir mi?

Bir alacak kalemi ticari arabuluculuk başvurusunda ve müzakerelerde hiç yer almamışsa, o kalem bakımından dava şartının yerine getirilmediği ileri sürülebilir. Bu durumda mahkeme, ilgili talep yönünden davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedebilir. Buna karşılık kalem başvuru formunda açıkça yazılmış, fakat yalnız son tutanakta atlanmışsa her olayda aynı sonuca varılmaz. Başvuru metni, uyuşmazlığın kaynağı ve dava dilekçesindeki talepler birlikte değerlendirilir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi, Kanunun 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı olarak düzenler. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesine göre arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, başka bir işlem yapılmaksızın usulden reddedilir.

Buradaki güçlük, “hiç başvuru yapılmaması” ile “başvurunun yapılıp son tutanağın eksik düzenlenmesi” arasındaki ayrımdan kaynaklanır. Son tutanak önemli bir belgedir. Ancak her uyuşmazlıkta arabuluculuk kapsamını tek başına ve mutlak biçimde belirleyen yegâne belge olarak ele alınması doğru olmayabilir.

Son tutanak neden bu kadar önemlidir?

Son tutanak, arabuluculuk faaliyetinin anlaşma, anlaşamama veya başka bir nedenle sona erdiğini gösterir. Dava şartına tabi bir uyuşmazlıkta anlaşamama son tutanağının aslı ya da arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenir. Belge sunulmazsa mahkeme davacıya bir haftalık kesin süre verir; buna rağmen sunulmazsa dava usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadığının anlaşılması hâlinde ise Kanun, ayrıca süre verilmeden usulden ret öngörür.

Bununla birlikte son tutanağın görevi, yalnızca bir “dava açma belgesi” olmak değildir. Belgenin kapsamı, davada ileri sürülen talebin arabuluculukta ele alınıp alınmadığı tartışmasında da önem taşır. Bu yüzden tarafların imza öncesinde uyuşmazlık konularını ve sonuç bölümünü dikkatle kontrol etmesi gerekir. Eksiklik, alacağın maddi hukuk bakımından ortadan kalkmasına yol açmasa bile mahkemeye erişim aşamasında usul sorunu yaratabilir.

Önce hangi belgenin eksik olduğu belirlenmelidir

Uygulamada “son tutanakta alacak kalemi unutuldu” denildiğinde üç ayrı durumla karşılaşılabilir. Hukuki sonuç bu ayrım yapılmadan belirlenemez.

Alacak kalemi başvuru formunda da bulunmuyor

Alacak kalemi başvuru dilekçesinde veya başvuru formunda hiç gösterilmemişse risk daha yüksektir. Özellikle kalem, diğer taleplerden bağımsız bir ana talep oluşturuyorsa o uyuşmazlığın arabulucu önüne taşınmadığı kabul edilebilir.

Örneğin başvuruda yalnız iki faturadan doğan satış bedeli alacağı gösterilmişken, davada farklı bir sözleşmeden doğan cezai şart da talep ediliyorsa iki talebin aynı uyuşmazlık kapsamında olup olmadığı ayrıca incelenir. Cezai şartın farklı vakıalara ve farklı bir sözleşme hükmüne dayanması, ayrı bir arabuluculuk başvurusunu gerekli kılabilir.

Bu nedenle dava açılmadan önce fark edilen eksiklikte, unutulan kalem için yeni bir arabuluculuk başvurusu yapılması çoğu durumda daha güvenli bir usul seçeneğidir. Bununla birlikte yeni başvurunun zorunlu olup olmadığı; talebin bağımsızlığına, başvurudaki genel açıklamaya ve taraflar arasındaki temel ticari ilişkiye göre değerlendirilmelidir.

Kalem başvuru formunda var, son tutanakta yok

Alacak kalemi başvuru formunda açıkça yer alıyor, fakat son tutanakta yazılmıyorsa mesele farklılaşır. HUAK m.17’ye göre arabuluculuk faaliyetinin nasıl sonuçlandığı tutanakla belgelendirilir. Aynı madde, faaliyetin sonuçlanması dışında son tutanağa hangi hususların yazılacağına tarafların karar vereceğini de belirtir.

Bu düzenleme, son tutanağın eksiksiz hazırlanmasının önemini azaltmaz. Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığının taraf vekilleri için hazırladığı resmî kaynakta da başvuru formundaki ve süreçte müzakere edilen uyuşmazlık konularının son tutanağa kalem kalem yazılması önerilmektedir. Eksik tutanak, dava şartının kapsamı hakkında gereksiz bir usul tartışması yaratabilir.

Bununla birlikte Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 14 Aralık 2022 tarihli, 2022/16311 E. ve 2022/16735 K. sayılı kararında, başvuru formunda bulunan ancak son tutanakta açıkça yazılmayan ilave tediye alacağı değerlendirilmiştir. Daire; talebin aynı temel iş uyuşmazlığından doğduğunu ve başvuru formunda yer aldığını dikkate alarak arabuluculuk dava şartının karşılandığı sonucuna ulaşmıştır.

Bu karar iş hukukuna ilişkindir. Dolayısıyla ticari uyuşmazlıklara doğrudan ve değişmez bir kural olarak aktarılamaz. Yine de başvuru formunun, temel uyuşmazlığın ve talepler arasındaki bağlantının önemini göstermesi bakımından yol göstericidir.

Kalem görüşülmüş, fakat hiçbir belgede açıkça gösterilmemiş

Taraflar bir alacak kalemini toplantıda konuşmuş olabilir. Ancak başvuru belgesinde ve son tutanakta bu kaleme yer verilmemişse, görüşmenin kapsamını sonradan ispatlamak güçleşir. Ayrıca arabuluculuk sürecinde edinilen bilgiler ve ileri sürülen teklifler kural olarak gizlidir. Bu beyanların mahkemede serbestçe açıklanabileceği veya delil olarak kullanılabileceği düşünülmemelidir.

Bu nedenle yalnızca “toplantıda konuşuldu” savunmasına güvenmek önemli bir usul riski yaratır. Başvuru formu, son tutanak ve varsa anlaşma belgesi, dava açılmadan önce birlikte kontrol edilmelidir.

Anlaşma belgesi ile anlaşamama son tutanağı farklıdır

Tarafların anlaşamadığını gösteren son tutanak, arabuluculuk faaliyetinin hangi sonuçla sona erdiğini belgeler. Anlaşma belgesi ise tarafların üzerinde uzlaştıkları edimleri ve karşılıklı yükümlülükleri içerir.

HUAK m.18’e göre arabuluculuk sonunda varılan anlaşmanın kapsamını taraflar belirler. Taraflar bir husus üzerinde anlaşmışsa o husus hakkında sonradan dava açılamaz. Bu nedenle unutulan kalemin bir anlaşma belgesinde bulunup bulunmaması ayrıca değerlendirilmelidir.

Bir alacak kaleminin anlaşma belgesinde yer almaması, tek başına o alacaktan vazgeçildiği anlamına gelmeyebilir. Ancak belgede “tarafların birbirlerinden hiçbir hak ve alacağı kalmadığı” gibi geniş bir ibare varsa, bunun kapsamı somut olayın şartlarına göre yorumlanır. Bu tür kayıtlar, sıradan bir yazım eksikliğinden daha farklı ve daha ağır sonuçlar doğurabilir.

Unutulan unsur ana alacak mı, ferî talep mi?

Her eksik kalem aynı nitelikte değildir. Ana para alacağı, farklı faturadan doğan alacak, cezai şart veya ayrı bir tazminat talebi bağımsız bir talep oluşturabilir. İşlemiş faiz, temerrüt faizi ya da yargılama sırasında talep edilecek ferî haklar ise ana alacakla daha sıkı bağlantılı olabilir.

Bununla birlikte “faiz her durumda başvuru kapsamındadır” veya “cezai şart mutlaka ayrı yazılmalıdır” biçiminde genel bir kural kurulamaz. Başvuru metni, sözleşme, temerrüt olgusu, talebin hukuki dayanağı ve dava dilekçesindeki talep sonucu birlikte incelenir.

Aynı davada birden fazla asli talep bulunuyorsa dava şartlarının her talep yönünden ayrı değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Bu yüzden yalnız toplam bir tutar yazmak yerine, alacak kalemlerinin anlaşılır biçimde gösterilmesi daha güvenli bir uygulamadır. Adalet Bakanlığının ticari uyuşmazlıklara ilişkin eğitim kaynağı da birden fazla asli talep bakımından dava şartlarının ayrı değerlendirilmesine dikkat çekmektedir.

Eksiklik dava açılmadan önce fark edilirse ne yapılabilir?

Dava öncesinde şu belgeler karşılaştırılmalıdır:

1. Arabuluculuk başvuru formu veya başvuru dilekçesi,
2. Uyuşmazlık türü ve başvuru açıklaması,
3. Son tutanak,
4. Varsa anlaşma belgesi,
5. Açılması planlanan davadaki her bir talep.

Unutulan alacak başvuruda hiç yoksa veya bağımsız bir talep niteliğindeyse yeni arabuluculuk başvurusu değerlendirilmelidir. Kalem başvuruda açıkça var, fakat yalnız son tutanakta atlanmışsa öncelikle belgenin kapsamı ve talebin aynı temel uyuşmazlıktan doğup doğmadığı incelenmelidir.

İmzalanmış son tutanağa tek taraflı biçimde yeni bir alacak kalemi eklenebileceğine ilişkin genel bir kanun hükmü bulunmamaktadır. Basit yazım hatası ile uyuşmazlığın kapsamını genişleten esaslı bir ekleme aynı değildir. Bu nedenle “tutanak mutlaka düzeltilir” şeklinde kesin bir yol önerilemez. HUAK m.17, son tutanağın düzenlenmesini ve içeriğinin taraflarca belirlenmesini düzenlemekle birlikte tek taraflı, geriye etkili bir ekleme yöntemi öngörmemektedir.

Eksiklik dava açıldıktan sonra anlaşılırsa ne olur?

Dava şartları kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden incelenebilir. Mahkeme, dava konusu talep ile arabuluculuk başvurusu arasındaki kapsam farkını tespit ederse ilgili kalem yönünden dava şartı yokluğunu değerlendirebilir.

Dava açıldıktan sonra yapılan yeni arabuluculuk başvurusunun önceki eksikliği her durumda geriye etkili biçimde giderdiği söylenemez. Bu sonuç, davanın açıldığı tarihte dava şartının bulunması gereğinden çıkar. Ancak uygulanacak usul; davanın aşamasına, talebin niteliğine ve mahkemenin değerlendirmesine göre değişebilir.

Bu aşamada başvuru formu ile son tutanağın dosyaya sunulması, talebin aynı temel uyuşmazlık içinde kaldığının açıklanması ve gerektiğinde yeni başvuru seçeneğinin değerlendirilmesi gerekir. Tek bir yöntem bütün dosyalar için doğru değildir.

Yargıtay kararları bu konuda kesin bir sonuç veriyor mu?

İş uyuşmazlıklarına ilişkin kararlar, başvuru formunda bulunan fakat son tutanakta atlanan kalemlerde yalnız tutanak metnine bakılmaması gerektiğini gösteren bir yaklaşım sunmaktadır.

Bununla birlikte Hukuk Genel Kurulunun 29 Mayıs 2024 tarihli, 2023/1061 E. ve 2024/287 K. sayılı kararında esas uyuşmazlık bu şekilde belirlenmiş olsa da temyiz başvurusu hukuki yarar yokluğundan reddedilmiştir. Kurul, unutulan alacak kaleminin dava şartına etkisini esastan karara bağlamamıştır.

Bu nedenle söz konusu Hukuk Genel Kurulu kararı, “başvuru formunda yazan her kalem için dava şartı kesinlikle gerçekleşmiştir” biçiminde kullanılamaz. Ticari uyuşmazlıklarda başvurunun içeriği ve talepler arasındaki bağlantı dosya özelinde incelenmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Son tutanakta olmayan alacak için doğrudan dava açılabilir mi?

Kalem başvuruda hiç yer almıyorsa dava şartı yokluğu riski vardır. Başvuruda bulunuyor fakat yalnız son tutanakta atlanmışsa sonuç; belgelerin kapsamına ve taleplerin bağlantısına göre belirlenir.

Son tutanak sonradan düzeltilebilir mi?

Tek taraflı ve geriye etkili biçimde yeni alacak eklenmesini sağlayan genel bir düzenleme yoktur. Basit maddi hata ile uyuşmazlığın kapsamını değiştiren ekleme birbirinden ayrılmalıdır.

Yeniden arabuluculuğa başvurmak gerekir mi?

Unutulan kalem başvuruda hiç yoksa yeni başvuru, usul riskini azaltabilir. Ancak gereklilik, talebin bağımsızlığına ve başvurunun kapsamına göre değerlendirilir.

Faiz ayrıca yazılmamışsa talep edilemez mi?

Bu konuda mutlak bir cevap verilemez. Faizin türü, ana alacakla bağlantısı, başvuru metni ve talep sonucu birlikte değerlendirilir.

Mahkeme yalnız son tutanağa mı bakar?

Son tutanak temel belgedir. Bununla birlikte başvuru formu ve temel uyuşmazlığın kapsamı da değerlendirmede önem kazanabilir. Arabuluculuk görüşmelerinin gizliliği ise korunur.

Değerlendirme

Ticari arabuluculuk son tutanağında bir alacak kaleminin unutulması, kalemin kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Ancak eksiklik, dava şartının gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda ciddi bir usul tartışması doğurabilir. Belirleyici olan; kalemin başvuruda bulunup bulunmadığı, aynı temel ticari ilişkiden doğup doğmadığı, bağımsız talep niteliği ve tarafların anlaşma kapsamıdır.

En güvenli yaklaşım, başvuru formu ile son tutanağı imza öncesinde karşılaştırmak ve her alacak kalemini açıkça göstermektir. Eksiklik daha sonra fark edilmişse dava açma kararı verilmeden önce bütün belgeler birlikte incelenmelidir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.

Yazar: Av Batuhan Can ZANBAK   Yayınlanma Tarihi: 24.07.2026   Son Güncellenme Tarihi: 24.07.2026