İnşaatın Tamamlanan Bloğu İçin Kısmi SGK İlişiksizlik Belgesi Alınabilir mi?

Evet. Özel nitelikteki bir inşaatın tamamı bitmeden, tamamlanan blok veya bölüm için kısmi SGK ilişiksizlik belgesi alınabilir. Bunun için tamamlanma durumunun uygun teknik belgelerle belirlenmesi, SGK tarafından asgari işçilik araştırmasının yapılması ve ilgili inşaat işinden kaynaklanan borç koşullarının karşılanması gerekir.

Ancak bir bloğun tamamlanması, hesabın yalnız o blok üzerinden yapılacağı anlamına gelmez. Özellikle birden fazla bloğun tek SGK işyeri dosyasında izlendiği projelerde, diğer blokların gerçekleşen kısımları da araştırmaya girebilir. Belge istenen bölüm ile asgari işçilik hesabına alınacak bölümün kapsamı ayrı ayrı belirlenmelidir.

Bu yazı, özel nitelikteki inşaatlarda tamamlanan bölüm için belge alınmasını ele almaktadır. Kamu ihalesine konu yapım işlerinde hakediş, kabul ve teminat işlemleri aynı kurallarla değerlendirilmez.

Kısmi SGK ilişiksizlik belgesi neyi gösterir?

Kısmi ilişiksizlik belgesi, devam eden bir inşaatın belirli kısmı için SGK yönünden ilişiksizlik koşullarının karşılandığını gösterir. İşverenin bütün faaliyetlerini kapsayan genel bir borcu yoktur yazısıyla aynı işlevi taşımaz. İnşaatın asgari işçilik araştırması ve ilgili işyeri dosyasındaki borç durumu bu işlemin merkezindedir.

5510 sayılı Kanun’un 90. maddesinin dördüncü fıkrası, geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi verilmeden önce yapılan inşaat nedeniyle Kuruma borç bulunmadığına dair belgenin istenmesini düzenler. Asgari işçilik araştırmasının kanuni çerçevesi ise aynı Kanun’un 85. maddesindedir.

SGK belgesi, yapı kullanma izin belgesinin kendisi değildir. Bu nedenle belgenin alınması; imar mevzuatı, ruhsata uygunluk, ortak alanlar ve diğer izin koşulları incelenmeden bloğun iskâna veya sözleşmeye uygun teslime hazır olduğu sonucunu doğurmaz.

İnşaat bitmeden belge alınmasının hukuki dayanağı nedir?

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 111. maddesinin yedinci fıkrası, araştırmanın kural olarak inşaat bittikten sonra yapılmasını öngörür. Bununla birlikte el değiştirme ve zorunlu hâllerde, tamamlanmış kısımların maliyet içindeki oranı belirlenerek inşaatın herhangi bir safhasında araştırma yapılmasına imkân tanır.

2011/13 sayılı İlişiksizlik Belgesi Genelgesi’nin 2026/16 sayılı Genelge ile değiştirilen 9.19.4 bölümü de işverenin talebi üzerine bitirildiği belirtilen kısımlar için ayrı asgari işçilik araştırması yapılabileceğini ve kısmi ilişiksizlik belgesi verilebileceğini açıklar. Düzenleme, yalnız projenin tamamının bitmesini bekleyen bir sistem kurmamaktadır.

Uygulamanın güncel değerlendirmesinde, 16 Mayıs 2026 tarihli yönetmelik değişikliği, 26 Haziran 2026 tarihli 2026/16 sayılı Genelge ve SGK’nın 14 Ekim 2026 tarihli, 151558443 sayılı Genel Yazısı birlikte dikkate alınmalıdır. Eski tarihli açıklamalardaki hesap ve mahsup örnekleri her başvuruya doğrudan uygulanamaz.

Tek ruhsat, ayrı ruhsat ve tek SGK dosyası neden önemlidir?

İlk kontrol, projenin ticari adı veya satışta kullanılan etap isimleri üzerinden yapılmamalıdır. Ruhsatlar, parseller, bloklar ve SGK işyeri sicilleri birbiriyle eşleştirilmelidir. “Birinci etap tamamlandı” ifadesi, tek başına hangi işyeri dosyasından hangi kapsamda belge düzenleneceğini göstermez.

Ayrı ruhsatlar bulunması, her blok için mutlaka ayrı SGK dosyası bulunduğu anlamına gelmez. Yönetmeliğin 27. maddesinin sekizinci fıkrası; aynı işverenin birden fazla ruhsatlı özel bina inşaatında, parsellerin bitişik veya yakın olması, ilk işin başlangıcından itibaren altı ay içinde talepte bulunulması ve sigortalıların birbirine karışması koşullarıyla tek sicilde yürütülmesine ünitece izin verilebilmesini düzenler.

Yalnız tamamlanan blok mu hesaba katılır?

Tek işyeri dosyasında izlenen çok bloklu projede yalnız belge istenen bloğun hesabıyla yetinilmeyebilir. SGK’nın 14 Ekim 2026 tarihli Genel Yazısı’nın ikinci bölümü, her biri ayrı ruhsatlı olup tek işyeri dosyasında yürütülen bloklar bakımından bütün blokların seviye tespit tutanaklarının istenmesini ve dosyada biten toplam metrekare üzerinden araştırma yapılmasını açıklar.

Bu ayrım, devam eden blokların tamamının bitmiş sayılması değildir. Her blokta resmen belirlenen gerçekleşme seviyesi hesaba alınır. Bir blok hiç başlamamışsa, tamamı bitmiş gibi maliyete eklenmesiyle; diğer blokta fiilen gerçekleşmiş kısmın araştırmaya alınması farklı işlemlerdir.

Üç bloklu proje örneği

SGK’nın Genel Yazısı’ndaki örnekte, her biri 4.000 m² olan üç blok tek işyeri dosyasında izlenmektedir. İşveren A blok için belge isterken belediye, aynı tarih itibarıyla A bloğun tamamen, B bloğun %75 ve C bloğun %50 seviyesinde tamamlandığını bildirmiştir.

Belge A bloğun 4.000 m² alanı için istenmiş olsa da araştırma 9.000 m² üzerinden yürütülür. Gerekli işçilik bildirimi ve borç koşulları karşılanırsa A blok için kısmi ilişiksizlik belgesi düzenlenir. Böylece belgenin kapsadığı alan ile araştırmanın kapsadığı alanın aynı olmak zorunda olmadığı görülür.

Genel Yazı, talep edilmesi hâlinde diğer blokların daha önce araştırmaya alınmış kısımları için de belirtilen sınırlar içinde ayrıca hesaplama yapılmadan kısmi belge verilebilmesini açıklar. Bu, tamamlanmamış bloğun tümü için sınırsız bir ilişiksizlik anlamına gelmez.

Tamamlanma seviyesi ve tarihi nasıl belirlenir?

İşverenin beyanı, şantiye fotoğrafları veya alıcıya verilen teslim tutanağı tek başına resmî seviye tespitinin yerine konulmamalıdır. Genelge, ruhsat vermeye yetkili makamla yazışma sonucunda belirlenen tamamlanma seviyesi ve tarihini esas alır.

Bitirilen kısım için araştırma yapılabilmesinde Yönetmelik eki Ek-11 İnşaatın İkmal Edilen Kısmının Bina Maliyetine Oranlarını Gösterir Cetvel veya ruhsat vermeye yetkili makam tarafından onaylanan yapı denetim tutanağında ilgili kısmın bitmiş olduğunun belirtilmesi önem taşır. İşverenin kendi hazırladığı yüzdelik tablo, bu dayanağın yerine geçmez.

Tamamlanma seviyesi belirlenmiş ancak tamamlanma tarihi belirlenememişse, Genelge uyarınca kısmi ilişiksizlik talep tarihi bitiş tarihi olarak dikkate alınır. Buna karşılık tarih resmî belgelerle tespit edilebiliyorsa, sırf başvuru daha sonra yapıldı diye her durumda başvuru tarihi kullanılmaz.

14 Ekim 2026 tarihli açıklamadaki örneklerde, başvurudan sonra düzenlenen seviye tespiti ve farklı bloklara ilişkin tutanaklar da araştırmanın dönemini etkileyebilmektedir. Bu nedenle başvuru tarihi, tutanak tarihi ve tutanakta bildirilen gerçekleşme tarihi ayrı sütunlarda izlenmelidir.

Asgari işçilik hesabında hangi veriler kullanılır?

Ünite araştırmasının temel unsurları; araştırmaya giren alan ve seviye, yapı sınıfı ve grubu, uygulanacak birim maliyet, asgari işçilik oranı ve ilgili dönemde Kuruma bildirilen prime esas kazançtır. Prime esas kazanç, sigorta priminin hesaplanmasında kullanılan kazanç tutarıdır; ödenmiş primle aynı rakam değildir.

Yönetmeliğin 111. maddesinin birinci fıkrasında ünite araştırması için asgari işçilik oranının %25 eksiğinin uygulanması öngörülür. Bununla birlikte her dosyada aynı oran veya her inşaatta aynı yapı sınıfı kullanılmaz. Eksik işçilik tutarı ile bu tutar üzerinden hesaplanacak prim borcu da birbirine karıştırılmamalıdır.

111. maddenin altıncı fıkrasındaki güncel kurala göre, başladığı yıl içinde biten inşaatta bitiş tarihinde geçerli birim maliyet esas alınır. Sonraki yıllarda biten inşaatta ise bitiş yılı hariç, başlangıç yılı ile bitiş yılı arasındaki yılların birim maliyetlerinin aritmetik ortalaması kullanılır. Bir yılda birden fazla bedel yayımlanmışsa o yılın son bedeli dikkate alınır. Eski dönem işlemlerinde yürürlük ve geçiş koşulları ayrıca incelenmelidir.

İş bitiminde geçerli ruhsat ve varsa tadilat ruhsatı da kontrol edilmelidir. Yapı sınıfı değişmiş veya ilgili sınıf geçmiş yıl listesinde bulunmuyorsa, eski ve yeni sınıfların maliyetlerini gerekçesiz karıştırmak yerine SGK’nın güncel açıklamasındaki belirleme yöntemi izlenmelidir.

Önceki kısmi ilişiksizlik belgesi sonraki hesabı nasıl etkiler?

Önceki belgenin yalnız suretini saklamak yeterli değildir. Hesaplamaya alınan metrekareler, dönemler, bildirilen ve bildirilmesi gereken kazançlar ile fark prim işlemleri de korunmalıdır. Aksi hâlde aynı alanın ikinci kez hesaba katılması veya aynı kazancın iki ayrı aşamada kullanılması riski doğar.

• Güncel rejimde: Önceki araştırmada kullanılan alanlar ve Kuruma bildirilen prime esas kazançlar sonraki hesapta yeniden kullanılmaz. Bildirilmesi gerekenden fazla kazanç bulunması, fazlanın sonraki hesaba aktarılmasını sağlamaz.
• 16 Mayıs 2026’dan önce düzenlenmiş kısmi belgede: Genelgedeki geçiş açıklaması uyarınca önceki alan ve o kısım için bildirilmesi gereken kazanç dışarıda bırakılır; gerekli tutarı aşan bildirim sonraki hesapta dikkate alınabilir.
• Başvuru eski, belge yeni ise: 14 Ekim 2026 tarihli Genel Yazı, 16 Mayıs öncesi başvurulup bu tarih veya sonrasında düzenlenen belgelerde başvuru tarihinin değil, belgenin düzenlenme tarihinin esas alınacağını açıklar.

Kalan kısmın sonraki araştırmasında başlangıç tarihi de ilk proje başlangıcından otomatik alınmaz. Genelgeye göre önceki araştırmada esas alınan bitiş tarihinden sonraki ilk sigortalı bildirim tarihi dikkate alınır. Sonraki dönemde hiç sigortalı bildirimi yoksa, başlangıç tarihinin denetmen incelemesiyle belirlenmesi gündeme gelir.

Kısmi ilişiksizlik başvurusu için belge kontrol listesi

Aşağıdaki liste, dosyanın değerlendirmeye hazırlanması içindir. Her kalem her başvuruda zorunlu ek değildir; SGK’nın dosyanın özelliğine göre isteyeceği bilgi ve belgeler ayrıca tamamlanır.

1. Ruhsat ve proje: İlk ruhsatlar, tadilat ruhsatları, blok adları, parseller, sınıf ve gruplar, yüzölçümleri.
2. SGK tescili: İşyeri sicilleri, hangi bloğun hangi dosyada izlendiği ve varsa tek sicilde yürütme işlemleri.
3. Seviye belgeleri: Yetkili makam yazıları, onaylı yapı denetim tutanakları, Ek-11 cetveli ve her bloğun gerçekleşme tarihi.
4. İşçilik kayıtları: İlgili dönem prim ve hizmet bildirimleri, prime esas kazanç toplamları, bordrolar ve işin yürütümünü açıklayan kayıtlar.
5. Alt işveren bağlantısı: Alt işverenlerin ilgili dosyadaki kayıtları, bildirimleri, tahakkuk ve ödeme durumu.
6. Borç kayıtları: Prim, idari para cezası, fark prim ve gecikme kalemlerinin dökümü; varsa ödeme veya düzeltme belgeleri.
7. Önceki işlemler: Kısmi belgeler, hesap cetvelleri, araştırmaya alınan alanlar, kullanılan kazançlar ve tebliğler.
8. Talep kapsamı: Belge istenen blok veya bölüm, yüzölçümü, ilgili idare ve proje devam durumunun açık anlatımı.

Kontrolün pratik çıktısı, her blok için “ruhsat–sicil–alan–seviye–tarih–önceki hesap” eşleştirmesi olmalıdır. Muhasebe kaydı ile teknik seviye tutanağı farklı alanları veya dönemleri anlatıyorsa, başvuru öncesinde bu fark açıklığa kavuşturulmalıdır.

Başvuru nasıl yapılır; fark prim çıkarsa ne olur?

Başvuru, ilgili işyeri dosyasının bulunduğu sosyal güvenlik il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezine yöneltilir. SGK’nın İlişiksizlik Belgesi Başvuru uygulaması da iş bitim dilekçelerinin verilmesi ve ilgili makama sunulacak yazıların alınmasına yönelik bir kanaldır. Kısmi talebin kapsamı ve ek belgelerin iletilme biçimi ilgili dosya üzerinden netleştirilmelidir.

Dilekçede projenin tümünün bittiği izlenimi verilmemelidir. Tamamlanan bölüm, devam eden bloklar, tek veya ayrı sicil yapısı ve önceki belgeler açıkça belirtilmelidir. Talebin kayda alındığını gösteren başvuru bilgisi saklanmalıdır.

Yeterli işçilik bildirimi varsa veya eksiklik üzerinden hesaplanan tutar ödenmişse ve inşaat işiyle ilgili başkaca borç bulunmuyorsa kısmi belge düzenlenebilir. Genelgenin 9.19.4 bölümüne göre fark prim, esas alınan iş bitim ayına tahakkuk ettirilir ve gecikme kalemleriyle birlikte tebliğden itibaren bir ay içinde ödenmek üzere bildirilir. Bu sürede ödeme yapılmaması hâlinde kısmi talep nedeniyle yapılan araştırma işlemi iptal edilir.

Bu özel açıklama, işlemi incelemeden bütün borç ve itiraz ihtimalleri için tek sonuç çıkarılmasını haklı kılmaz. Alan, dönem, maliyet, kazanç veya borç hesabına itiraz varsa tebliğin niteliği ayrıca değerlendirilmelidir. 5510 sayılı Kanun’un 85. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamındaki re’sen tahakkukta Kuruma itiraz süresi tebliğden itibaren bir aydır; ret kararına karşı yetkili iş mahkemesine başvuru süresi de ret tebliğinden itibaren bir aydır. Kuruma itiraz takibi durdururken mahkemeye başvuru tek başına takip ve tahsili durdurmaz.

Satış ve teslim takviminde kaçınılması gereken hatalar

• Genel borcu yoktur yazısını inşaata özgü ilişiksizlik belgesi yerine kullanmak.
• Ayrı ruhsat bulunduğu için SGK hesabının da mutlaka ayrı yapılacağını varsaymak.
• Başvuruyu yalnız satılacak bloğun alanıyla sınırlayıp aynı dosyadaki diğer blokların seviyelerini dışarıda bırakmak.
• Önceki araştırmada kullanılan kazancı sonraki aşamada yeniden hesaba katmak.
• Fark prim çıkınca resmen tespit edilen tamamlanma seviyesini değiştirmeden talep alanını küçülterek hesabın da küçüleceğini düşünmek.
• SGK yazışmaları ve diğer izin koşulları tamamlanmadan belirli tarihte iskân veya teslim gerçekleşeceğini varsaymak.

Etaplı projede belge talebi, satış ve teslim planının hukuki ve mali hazırlığı içinde ele alınmalıdır. Belirleyici olan, bloğun görünürde tamamlanması kadar teknik belgelerin, SGK dosyasının ve önceki hesapların aynı kapsamı doğrulamasıdır.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.