Sendika Yetki Tespitinde Çalışan Sayısı veya İşyeri Kapsamı Hatalıysa İşveren Ne Yapmalı?

Sendika yetki tespitinde çalışan sayısı veya işyeri kapsamı hatalıysa, itiraz yalnız şirketin güncel personel listesine dayanılarak hazırlanmaz. Önce sendikanın yetki başvuru tarihindeki çalışanlar, SGK bildirimleri ve toplu iş sözleşmesine girecek işyerleri karşılaştırılmalıdır. Sendika yetki tespitine itiraz, 6356 sayılı Kanun’un 43. maddesine göre tebliğden itibaren altı iş günü içinde mahkemeye yapılır; dilekçenin önce görevli makama kaydettirilmesi gerekir.

Bakanlıktan kayıtların düzeltilmesini istemek, bu mahkeme başvurusunun yerine geçmez. İnceleme; hangi kişinin veya işyerinin neden yanlış hesaba katıldığını, doğru hesabın ne olduğunu ve farkı hangi belgenin gösterdiğini ortaya koymalıdır. Amaç, sendikal örgütlenmeye müdahale etmek değil, yetki şartlarının doğru kayıt ve doğru kapsam üzerinden denetlenmesidir.

Yetki tespit yazısı geldiğinde ilk olarak ne kontrol edilmeli?

İnsan kaynakları, bordro ve hukuk birimi aynı tarihli veri üzerinden çalışmalıdır. Bugün alınan bir personel raporu, geçmişteki yetki başvuru gününü tek başına göstermez. İlk inceleme şu sırayla yapılabilir:

  1. Tebligatı kaydedin: Yazının ve tebliğ belgesinin tamamını, elektronik tebligat varsa ilgili kayıtları koruyun. İtirazın son günü, bu belgeler üzerinden ayrıca belirlenmelidir.
  2. Başvuru tarihini bulun: Sendikanın başvuru tarihi ile Bakanlığın yazı tarihi ve işverene tebliğ tarihi farklı olabilir.
  3. Tespitin düzeyini belirleyin: Yazı tek işyeri için mi, aynı işverene ait birden çok işyerinden oluşan işletme için mi düzenlenmiş?
  4. Kapsamdaki sicilleri çıkarın: Yazıda sayılan SGK işyeri sicillerini, adresleri, işveren unvanlarını ve işkolu kayıtlarını karşılaştırın.
  5. Farkları kişi ve belge bazında gösterin: Eksik kişi, fazla kişi, mükerrer kayıt ve kapsam dışında bırakılmış işyeri iddialarını ayrı listeleyin.
  6. Başvuru yolunu birlikte planlayın: Belge isteme ve kayıt inceleme işlemleri yürürken altı iş günlük itiraz süresini gözden kaçırmayın.

İtiraz hakkını kimin kullanacağı da önemlidir. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 43/1. maddesi, işveren yönünden işveren sendikasını ve sendika üyesi olmayan işvereni sayar. İşveren bir işveren sendikasına üyeyse, dava sıfatı ve başvuru organizasyonu bu üyelik dikkate alınarak kurulmalıdır.

Çalışan sayısı hangi tarihe göre belirlenir?

Esas alınan tarih, sendikanın yetki başvuru tarihidir. Kanun’un 41/1 ve 42/2. maddelerinde çoğunluğun başvuru tarihindeki durum üzerinden belirlenmesi öngörülür. Toplu İş Sözleşmesi Yetki Tespiti ile Grev Oylaması Hakkında Yönetmelik’in 7/2. maddesine göre başvuru tarihi, başvurunun Bakanlık evrak kayıtlarına alındığı tarihtir.

Bu nedenle aylık bordro toplamı, ay sonu çalışan sayısı veya tebligat günündeki personel sayısı doğrudan karşılaştırma ölçüsü yapılamaz. Aynı ay içinde işe giren ve ayrılan kişilerin her biri için başvuru günündeki durum çıkarılmalıdır. Başvurudan sonraki personel hareketleri de başvuru gününün hesabıyla karıştırılmamalıdır.

İşe giriş–çıkış tarihi ile SGK bildirim tarihi aynı şey midir?

Hayır. İş ilişkisinin başladığı veya sona erdiği tarih ile bu olayın SGK’ye bildirildiği tarih ayrı kayıtlardır. Kanun’un 41/7. maddesi, Bakanlığın SGK işçi bildirimleri ile sendika üyeliği ve üyelikten çekilme bildirimlerini esas alacağını düzenler. 42/4. madde ise yasal süresinde yapılmayan sigortalılık başlangıç ve sona erme bildirimlerinin yetki tespitinde dikkate alınmayacağını belirtir.

Örneğin başvuru öncesinde işten ayrıldığı belirtilen bir kişinin çıkış bildirgesi başvurudan sonra verilmişse, yalnız gönderim tarihine bakılmamalıdır. İş sözleşmesinin sona erme tarihi, bildirgenin gönderim zamanı ve bildirimin yasal süresi birlikte incelenmelidir. Başvurudan sonra yapılan bildirim ile yasal süresinden sonra yapılan bildirim birbirine eşit değildir.

Bu konuda Yetki Tespiti Yönetmeliği’nin 7/4. maddesindeki başvuru öncesi bildirim ifadesi ile Kanun’un 42/4. maddesindeki yasal süre ölçütü birlikte ele alınmalıdır. Bildirim zamanının sonucu değiştirdiği dosyalarda, ilgili düzenlemenin uygulanabilirliği ve buna ilişkin güncel yargısal durum ayrıca denetlenmeden otomatik dahil etme veya çıkarma yapılmamalıdır.

Hangi çalışanların hesaba katıldığı nasıl incelenir?

Şirketin “personel” adını verdiği liste ile kanunun esas aldığı “işçi” kümesi aynı olmayabilir. İnceleme; kişinin hukuki statüsüne, gerçek işverenine, çalıştığı işyerine ve başvuru tarihindeki iş ilişkisine dayanmalıdır.

  • Beyaz yakalı veya kapsam dışı personel: Bu adlandırmalar tek başına kişinin yetki sayımından çıkarılmasını sağlamaz. Toplu iş sözleşmesinden yararlanma ile yetki hesabına katılma ayrı konulardır.
  • Yönetici unvanlı çalışanlar: Her müdür veya bölüm yöneticisi, 6356 sayılı Kanun bakımından işveren sayılmaz. Kanun’un 2/1-e ve 2/2. maddelerindeki ölçüt, işveren adına işletmenin bütününü yönetmektir. Unvanın yanında fiilî görev ve yetkiler incelenmelidir.
  • İzinli veya raporlu çalışanlar: Başvuru günü işyerinde fiilen bulunmamak, iş ilişkisinin sona erdiğini göstermez. Puantajdaki devamsızlık ile işçi statüsü birbirine karıştırılmamalıdır.
  • Stajyer ve çırak olarak kaydedilenler: SGK kaydının bulunması tek başına iş sözleşmesine dayalı işçilik ilişkisini kanıtlamaz. Sözleşme, eğitim ilişkisi ve fiilî çalışma birlikte değerlendirilmelidir.
  • Alt işveren çalışanları: Aynı fabrika veya depoda bulunmak, farklı işverenlerin çalışanlarını tek listeye toplamayı gerektirmez. Bununla birlikte ilişkinin gerçek niteliği ve varsa muvazaa iddiası ayrıca incelenir.

İşçi ve işyeri kavramlarında Kanun’un 2/3. maddesinin gönderme yaptığı 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesi de dikkate alınır. Şirket içi görev kodu veya bordro etiketi, hukuki nitelendirmenin yerine geçmez.

Farklı SGK sicilleri işyeri ve işletme kapsamını nasıl etkiler?

Farklı SGK sicili bulunması, her sicilin bağımsız bir toplu iş sözleşmesi birimi olduğunu tek başına göstermez. İşyerine bağlı yerler ve iş organizasyonunun bütünü ile aynı işverene ait bağımsız işyerlerinden oluşan işletme birbirinden ayrılmalıdır.

6356 sayılı Kanun’un 34/2. maddesine göre aynı gerçek veya tüzel kişiye ait, aynı işkolundaki birden çok işyerinde toplu iş sözleşmesi ancak işletme düzeyinde yapılabilir. Dolayısıyla aynı işverenin aynı işkolundaki başka bir deposu veya şubesi dışarıda kalmışsa, bu eksiklik hem toplam işçi sayısını hem uygulanacak çoğunluk ölçütünü etkileyebilir.

Buna karşılık aynı holding çatısında bulunmak veya ortaklarının aynı olması, ayrı tüzel kişiliklere ait bütün işyerlerini kendiliğinden tek işletme hâline getirmez. Aynı şirketin farklı işkolundaki işyerleri de sırf unvanları aynı diye bu hesapta birleştirilmez. Gerçek işverenin kimliği, işkolu ve işyerlerinin organizasyon içindeki konumu birlikte belirlenmelidir.

Merkez ofis, depo veya muhasebe birimi ayrı işkolu sayılır mı?

Yalnız birimin adına veya çalışanların mesleklerine bakılarak karar verilemez. Kanun’un 4/2. maddesine göre bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler, asıl işin girdiği işkolundan sayılır. Birimin işyerine bağlı yer olup olmadığı, bağımsız bir işyeri niteliği ve mevcut işkolu tespitleri bu nedenle önemlidir.

“Üretimde çalışmıyor, o hâlde sayılmaz” veya “başka adreste, o hâlde mutlaka ayrı işyeri” yaklaşımı yeterli değildir. Fiilî faaliyet, yönetim bağlantısı ve resmî kayıtlar karşılaştırılmalıdır.

İşyeri ve işletme ayrımı sendikanın çoğunluğunu değiştirir mi?

Evet. Kanun’un 41/1-3. maddelerine göre işçi sendikasının kurulu bulunduğu işkolunda en az yüzde bir üyelik şartını taşımasının yanında, başvuru tarihinde işyeri düzeyinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının, işletme düzeyinde ise en az yüzde kırkının üyesi olması gerekir. İşletmede aynı işkolundaki işyerleri bir bütün olarak değerlendirilir. Birden fazla sendika yüzde kırk veya üzerinde üyeye sahipse, başvuru tarihinde en çok üyeye sahip sendika yetkilidir.

Varsayımsal örnek: A işyerinde 80 işçi ve başvuran sendikanın 45 üyesi bulunsun. Aynı işverene ait, aynı işkolundaki bağımsız B işyerinde ise 40 işçi ve bu sendikanın hiç üyesi bulunmasın. Diğer yetki şartlarının sağlandığı varsayımıyla iki hesap şöyledir:

Kapsam farkının çoğunluk hesabına etkisi
HesapÜye / işçiÇoğunluk sonucu
Yalnız A işyeri45 / 80 = %56,25İşyeri için yarıdan fazla şartı sağlanır.
A ve B birlikte işletme45 / 120 = %37,50İşletme için %40 şartı sağlanmaz.

Bu örnekte belirleyici sorun basit bir toplama hatası değildir; sözleşmenin hukuken hangi işyerlerini kapsaması gerektiğidir. Başka bir işyerinin hesaba eklenmesi gerekiyorsa, oradaki sendika üyeleri de aynı tarih itibarıyla araştırılmalıdır. Yalnız toplam işçi sayısını büyütüp üye sayısını sabit bırakmak, gerçek durumu yansıtmıyorsa doğru hesap olmaz.

İşkolu itirazı ile yetki tespitine itiraz aynı işlem midir?

Hayır. İşyerinin hangi işkoluna girdiğinin tespiti ile belirli bir sendikanın o işyeri veya işletmede yetkili olup olmadığı farklı incelemelerdir. Yetki dosyasında kapsam yanlışlığı ileri sürülmesi, her durumda yeni bir işkolu tespiti anlamına gelmez; talebin gerçek konusu açıkça belirlenmelidir.

Kanun’un 5/2. maddesine göre yeni toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamışsa, işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerlidir. İşkolu tespit talebi ve buna ilişkin davalar, yetki işlemlerinde ve yetki tespit davalarında bekletici neden sayılmaz. Bu nedenle sonradan işkolu değişikliği istemek, mevcut yetki itirazının yerine geçmez.

Yetki tespitine itiraz nereye ve nasıl yapılır?

Kanun’un 43/1-2. maddelerine göre nedenleri gösterilen itiraz, tespit yazısının tebliğinden itibaren altı iş günü içinde mahkemeye yapılır. İtiraz dilekçesi, mahkemeye verilmeden önce görevli makama kayıt ettirilir. Yalnız görevli makama dilekçe vermek de tek başına mahkemeye başvurmak değildir.

Görevli makam, Kanun’un 2/1-c maddesine göre işyeri toplu iş sözleşmesinde işyerinin; işletme toplu iş sözleşmesinde işletme merkezinin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüdür. Kanun’un 79/1. maddesi uyarınca yetki uyuşmazlığında görevli makamın bulunduğu yerdeki iş mahkemesi esas alınır. İşletme niteliğine ilişkin uyuşmazlıklarda 34/4. maddedeki işletme merkezinin bulunduğu yer mahkemesine ilişkin özel düzenleme de ayrıca gözetilir.

Bakanlık tarafından işlem yapılmış olması, uyuşmazlığın genel bir idari iptal davası gibi ele alınmasını gerektirmez. Ayrıca bu itiraz, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3/1. maddesinde sayılan alacak, tazminat veya işe iade davası değildir; yetki tespitine itiraz için dava şartı arabuluculuk aranmaz.

Somut son gün belirlenirken tebliğ şekli ve tebliğ tarihi incelenmelidir. Genel nitelikteki bu açıklamadan, belirli bir tebligat için tarih hesaplanmadan son gün çıkarılmamalıdır.

İtiraz dilekçesine hangi belgeler eklenmeli?

Kanun’un 43/3. maddesi uyarınca dilekçede veya ekinde somut delil bulunmaması, itirazın incelenmeksizin reddedilmesine yol açar. “Çalışan sayımız farklıdır” şeklindeki genel beyan yerine, farkın kaynağını gösteren bir karşılaştırma hazırlanmalıdır.

İtiraz nedeni ile dayanak belgenin eşleştirilmesi
İncelenen farkBaşlıca kayıtGösterilmesi gereken bağlantı
Eksik veya fazla işçiBaşvuru gününe ait çalışan listesi, işe giriş–çıkış bildirgeleriKişinin o tarihte hangi işverende ve işyerinde çalıştığı
Bildirim zamanıSGK gönderim ve kabul kayıtları, iş ilişkisinin başlangıç–bitiş belgeleriİşlem tarihi, bildirim tarihi ve yasal sürenin ayrılması
Eksik işyeri veya yanlış sicilİşyeri tescili, sicil listesi, ticaret sicili ve organizasyon belgeleriAynı işveren, aynı işkolu ve işyeri niteliği
Yanlış personel statüsüSözleşme, görev tanımı, temsil ve yönetim yetkileriUnvan yerine gerçek hukuki statü
Üye sayısı uyuşmazlığıBakanlığın üyelik ve çekilme kayıtları ile dayanak tarihlerBaşvuru gününde geçerli üyelik durumu

Karşılaştırmada her satıra bir kişi veya işyeri, tartışılan kayıt, önerilen düzeltme ve belge bağlantısı yazılabilir. Bordro ve puantaj destekleyicidir; SGK kayıtlarının veya hukuki işyeri incelemesinin yerine tek başına geçirilmemelidir.

İşverende bulunmayan resmî kayıtlar için hangi belgenin, hangi kurumdan ve hangi itirazı aydınlatmak üzere getirtilmesinin istendiği somutlaştırılmalıdır. Bu talep, eldeki somut belgeleri baştan sunma gereğini ortadan kaldırmaz. Üyelik bilgileri için çalışanlara baskı yapmak yerine, gerekli inceleme yetkili kurum ve mahkeme kayıtları üzerinden yürütülmelidir.

İtiraz yetki sürecini durdurur mu; her karar için kanun yolu açık mıdır?

Kanun’un 43/5. maddesine göre itiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur. Bununla birlikte bu sonuç, sırf süreci geciktirmek için dayanaksız itiraz hazırlanmasını haklı kılmaz. Süre, başvuru usulü ve somut delil koşulu birlikte yerine getirilmelidir.

Kanun’un 43/3. maddesi, işçi ve üye sayılarının tespitindeki maddi hata ile süreye ilişkin itirazlar için mahkemenin altı iş günü içinde, duruşma yapmaksızın ve kesin karar vermesini düzenler. Bunların dışındaki itirazlarda duruşmalı inceleme ve istinaf–temyiz düzeni öngörülür. İşletme niteliği uyuşmazlıklarında ise 34/4. maddedeki özel düzenleme ayrıca değerlendirilir.

Her sayı uyuşmazlığı, basit maddi hata değildir. Bir kişinin işçi sayılıp sayılmayacağı veya bir birimin işletme kapsamına girip girmeyeceği hukuki nitelendirme gerektirebilir. Uygulanacak inceleme ve kanun yolu, dilekçeye verilen başlıktan değil uyuşmazlığın gerçek niteliğinden belirlenir. Kanundaki karar verme süreleri de belirli bir dosyanın fiilen o sürede sonuçlanacağına ilişkin garanti değildir.

Kayıt incelemesi sendikal haklara müdahaleye dönüşmemeli

Hatalı yetki tespitinin yargısal denetimini istemek ile çalışanların sendika tercihlerini değiştirmeye çalışmak farklı işlemlerdir. 6356 sayılı Kanun’un 25/1-3. maddeleri; işe alınmayı sendika tercihine bağlamayı, sendikal nedenle ayrım yapmayı ve sendikal faaliyet nedeniyle işten çıkarmayı yasaklar.

Bu nedenle inceleme sırasında üyelikten çekilmeye zorlama, sendikal tercihe göre vardiya veya görev değiştirme ve geçmiş kayıtları gerçeğe aykırı biçimde düzenleme yoluna başvurulmamalıdır. Hukuki inceleme, mevcut kayıtların korunmasına ve somut uyuşmazlık bakımından gerekli belgelerin değerlendirilmesine dayanmalıdır.

İşveren bakımından hazırlanması gereken dosya; başvuru gününün çalışan listesini, hukuken doğru işyeri–işletme kapsamını ve her farkın belgeye dayalı açıklamasını bir araya getirmelidir. Bu dosya, usulüne uygun ve süresinde yapılacak mahkeme başvurusuyla birlikte anlam taşır.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.