Faaliyeti Devam Eden Şirketin Vergi Mükellefiyeti Re’sen Terkin Edilirse Ne Yapılır?

Faaliyeti devam eden bir şirketin vergi mükellefiyeti re’sen terkin edilirse, önce vergi dairesinden terkin işleminin yazısı ve dayanağı alınmalı, tebliğ kaydı kontrol edilmelidir. VUK m. 160 kapsamında adresinde bulunamadığı için kaydı kapatılan şirket, terkin tarihinde nerede ve nasıl çalıştığını göstermelidir. VUK m. 160/A kapsamında ise şirketin faal olduğunu belgelemekle birlikte idarenin hangi dönemde, hangi işlemler nedeniyle sahte belge düzenleme riskini yüksek gördüğünü de incelemek gerekir.

Şirket kaydın kapandığını e-Fatura hatasından ya da Dijital Vergi Dairesi ekranından öğrenmiş olabilir. Ekran çıktısını saklayın, e-Tebligat ve varsa diğer tebliğ kayıtlarını kontrol edin. Vergi mahkemesinde genel dava açma süresi 30 gündür. VUK m. 160/A’da teminatla yeniden tesis için öngörülen bir aylık süreyi dava süresinden ayrı takip edin. Vergi Usul Kanunu m. 107/A, 160 ve 160/A · İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 ve 8

Re’sen terkin hangi maddeye dayanıyor?

Re’sen terkin, vergi dairesinin mükellefiyet kaydını idari işlemle kapatmasıdır. KURGAN kapsamında gelen bir bilgi yazısı veya KDV uygulamasındaki bir kayıtla karşılaşıldığında, ayrıca mükellefiyet kaydını kapatan bir işlem bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. İşlemin tarih ve sayısını, hangi vergi türlerini kapsadığını, kaydın hangi tarih itibarıyla kapatıldığını ve idarenin hangi kanun hükmüne dayandığını dosyaya alın.

VUK m. 160 kapsamında faaliyetsizlik veya adreste bulunamama

İşi bırakma bildirimi vermeyen mükellefin işi bıraktığının tespiti, re’sen terkin sebebidir. İdare bilinen adreslerde mükellefi bulamadığı için işlem yapmışsa, araştırma ve yoklamalar sonucunda başka bir adreste faaliyete devam edildiği yönünde bilgi edinilememiş olması da bu sebebin parçasıdır. Eski adreste kapının kapalı olduğu tespitiyle birlikte diğer bilinen adreslerin ve somut faaliyet bilgilerinin nasıl araştırıldığına bakılmalıdır. Geçici olarak faaliyete ara verilmesi, VUK m. 161 uyarınca işi bırakma sayılmaz. VUK m. 160 ve 161 · GİB 2016/2 sayılı Uygulama İç Genelgesi, I/B

VUK m. 160’ın rapora dayanan ayrı bir uygulaması da vardır. Vergi incelemesine yetkili kişilerin düzenlediği raporda, başka ticari, zirai veya mesleki faaliyet bulunmadığı hâlde kaydın yalnızca sahte belge düzenlemek amacıyla açtırıldığı tespit edilmeli ve kaydın sürmesine gerek olmadığı belirtilmelidir. Terkin yazısı bu sebebe dayanıyorsa, şirketin araştırması gereken asıl belge ilgili inceleme raporudur. VUK m. 160

VUK m. 160/A kapsamında sahte belge düzenleme riski

Bu usulde Bakanlığın analizinde sahte belge düzenleme riski yüksek görülen mükellef vergi incelemesine sevk edilir ve nezdinde yoklama yapılır. Vergi dairesindeki komisyon, analiz sonuçlarını yoklama ve diğer dosya kayıtlarıyla birlikte değerlendirir. Terkin yönünde görüş oluşursa tutanak yetkili makamın onayına sunulur. 520 Sıra No.lu Tebliğ uyarınca kayıt onay tarihi itibarıyla kapatılır ve işlem şirkete tebliğ edilir. İncelemenin tamamlanması bu aşamanın ön şartı değildir. VUK m. 160/A, f. 1–2 · 520 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği, böl. 4

Faal bir işyeri, çalışanlar ve stok kayıtları önemli delillerdir. Bununla birlikte idare, şirketin fiilî kapasitesi ile beyan edilen satış hacmi arasındaki açıklanamayan farkı veya belirli ticari ilişkilerle ilgili olumsuz tespitleri risk değerlendirmesinde kullanabilir. Bu durumda şirket, faaliyetini belgelemekle birlikte, riskli görülen dönemdeki satışın hangi kapasiteyle karşılandığını ve tartışılan işlemlerde malın ya da hizmetin nasıl teslim edildiğini de göstermelidir.

Yoklama ve fiilî faaliyet hangi belgelerle karşılaştırılır?

Yoklama fişinin tarihini, saatini ve adresini kontrol edin. İşyerinin o anda kapalı olması, sürekli boş bulunması, şirketin taşınması ve üretimin farklı bir tesiste yürütülmesi farklı olgulardır. VUK m. 160/A uygulamasında, geçici ayrılmalar dışında şirket veya yetkilisi bilinen işyeri adresinde bulunamadığında, Tebliğ ikinci yoklamanın şirketin başkan, müdür veya kanuni temsilcilerinden birinin adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresinde yapılmasını öngörür. Vergi dairesine sunulan belgeleri, tutanakta veya risk değerlendirmesinde cevap verdikleri tespitle eşleştirin. 520 Sıra No.lu Tebliğ, böl. 4.1.2

Terkin gerekçesine göre incelenecek şirket kayıtları
İdarenin tespitiKontrol edilecek kayıtlar
Şirket adreste bulunamadı.Adres bildirimi ve alındısı, kira veya depo sözleşmesi, taşınma kayıtları, yeni adrese yapılan teslimler ve tüketim kayıtları.
Çalışan veya üretim kapasitesi satış hacmiyle uyumsuz.İlgili aya ait SGK bildirimleri, bordro ve vardiya kayıtları, makine kapasitesi, iş emirleri ve varsa fason üretimin teslim belgeleri.
Emtia veya stok hareketi görülmedi.Stok kartı, sayım, hammadde sarfı, üretimden giriş, depo çıkışı ve sevk kayıtları. Mal üçüncü tarafın deposundaysa depo hareket dökümü.
Belirli satışlar veya ticari ilişkiler riskli görüldü.İlgili sipariş veya sözleşme, fatura, irsaliye, taşıma ve teslim belgesi, banka hareketi ve cari hesap kaydı.

Örnek. Bir üretici, merkezini taşıdıktan sonra eski adreste yapılan yoklama üzerine kaydının kapatıldığını öğreniyor. Yeni adresin kira sözleşmesi kullanım hakkını gösterir. Terkin tarihini kapsayan iş emirleri, stok çıkışları ve yeni adresten yapılan sevklere ait teslim kayıtları ise faaliyetin sürdüğünü gösterir. İşlem m. 160/A’ya dayanıyor ve satış hacmiyle kapasite arasındaki fark gerekçe gösteriliyorsa, aynı dosyaya farkı açıklayan vardiya kayıtları veya fason üretim belgeleri de eklenir.

Mükellefiyet kaydı nasıl yeniden açılır?

VUK m. 160 kapsamında kayıt düzeltme ve yeni yoklama

Faaliyetsizlik gerekçesiyle yapılan terkinin hatalı olduğu ileri sürülüyorsa, dayanak belgelerle vergi dairesine yazılı başvuru yapılabilir. İşlem yazısı ve yoklama fişleri istenebilir, fiilî adreste yeniden yoklama ve terkin işleminin kaldırılması talep edilebilir. Başvuruda kaydın hangi tarih itibarıyla açılmasının istendiğini belirtin. 2016/2 sayılı İç Genelge, başka bir adreste faaliyetine devam ettiği tespit edilenler için terkin tarihini, işi bırakıp sonradan yeniden başlayanlar için yeniden başlama tarihini esas alır. Dönem ve adresi gösteren belgeleri başvuruya ekleyin, başvurunun teslim kaydını saklayın. 2016/2 sayılı Uygulama İç Genelgesi, I/D

VUK m. 160/A kapsamında teminatla yeniden tesis

Terkin yazısının tebliğinden itibaren bir ay içinde bağlı olunan vergi dairesine başvurulması, tüm vergi borçlarının ödenmesi ve kanunda öngörülen teminatın verilmesi hâlinde kayıt terkin tarihi itibarıyla yeniden tesis edilir. Teminat, riskli görülen dönemlerde düzenlenen belgelerin vergiler dâhil toplam tutarının %10’u üzerinden hesaplanır ve terkin tarihinde geçerli VUK m. 153/A’daki asgari tutarın altında olamaz. Hesabı kontrol etmek için riskli dönemleri, hesaplamaya giren belge toplamını, asgari tutarı ve borç dökümünü isteyin. VUK m. 153/A ve 160/A, f. 2 · 520 Sıra No.lu Tebliğ, böl. 3, 5.1 ve 10.2

Terkin tarihi 2026 içindeyse, bu hesapta esas alınan asgari teminat tutarı 1.200.000 TL’dir. 588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği, m. 3–4 ve ek liste

Vergi incelemesi yeniden tesisten sonra da devam edebilir. Terkin ile yeniden tesis arasında verilmeyen beyanname ve bildirimler, yeniden tesis yazısının tebliğinden itibaren bir ay içinde verilir ve tahakkuk eden vergiler aynı sürede ödenir. İlk bir aylık süre kaçırılmışsa incelemenin aşamasına göre işe başlama bildirimiyle tesis veya inceleme sonucuna bağlı işlemler ayrıca incelenir. Örneğin, teminat verilmediği için kayıt açılmamış ve inceleme sahte belge düzenlenmediği sonucuna ulaşmışsa, Tebliğ uyarınca gönderilen yazıda kayıt için talepte bulunulması ve istenen tesis tarihinin bildirilmesi gündeme gelir. 520 Sıra No.lu Tebliğ, böl. 5.1, 5.2 ve 6.3.1

Re’sen terkin işlemine karşı dava ve yürütmenin durdurulması

Mükellefiyet kaydını kapatan işleme karşı yetkili vergi mahkemesinde iptal davası açılabilir. Genel süre 30 gündür ve usulüne uygun tebliği izleyen günden itibaren işler. VUK kapsamındaki elektronik tebligat, belgenin elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Tebliğin bulunmadığı veya usulünün tartışmalı olduğu dosyalarda, şirketin işlemi hangi tarihte ve hangi kapsamda öğrendiği de süre değerlendirmesi için kayda alınmalıdır. 2576 sayılı Kanun m. 6 · İYUK m. 2, 7 ve 8 · VUK m. 107/A

Belge istemek veya yeniden yoklama talep etmekle dava süresinin korunduğu varsayılmamalıdır. İYUK m. 11’in koşullarına uygun olarak, dava süresi içinde yetkili makama işlemin kaldırılması veya geri alınması için yapılan başvuru işlemekte olan süreyi durdurur. Ret cevabı veya 30 günlük cevapsızlık süresinin sonunda kalan süre işler. Başvurunun içeriği, muhatabı ve kayıt tarihi bu nedenle önemlidir. Özellikle yeniden tesis talebiyle dava hazırlığı birlikte yürütülüyorsa, 30 günlük dava süresini ilk tebliğ üzerinden ayrıca takip edin. İYUK m. 11

Terkin işlemine karşı dava açılması kaydı kendiliğinden açmaz. İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması koşulları birlikte varsa yürütmenin durdurulması istenebilir. Yanlış adreste yapılan yoklama veya değerlendirme dışı bırakılan dönem kayıtları ilk koşul bakımından, teknik hata kayıtlarıyla birlikte belgelenen fatura düzenleme engeli ve aksayan sevkiyatlar ikinci koşul bakımından kullanılabilir. Şirketin elinde bulunmayan sevk yazısı, yoklama fişleri, komisyon tutanağı ve onay gibi dayanakların idareden istenmesi mahkemeden talep edilebilir. İYUK m. 20 ve 27

Anayasa Mahkemesi, VUK m. 160/A’nın terkin yetkisine ilişkin itiraz konusu ibaresini Anayasa’ya uygun bulurken, hatalı terkinlere karşı yargı yoluna ve yürütmenin durdurulmasına başvurulabilmesini de dikkate aldı. Somut bir uyuşmazlıkta inceleme, şirket hakkındaki risk tespitinin ve terkin usulünün dosyadaki belgelerle desteklenip desteklenmediğine yönelir. AYM, 16.02.2023, E. 2022/146, K. 2023/31, §§ 21–25 ve hüküm

Terkin yazısında yeniden tesis için bir teminat tutarı da bildirilebilir. Danıştay Üçüncü Dairesi, önündeki dosyada gelecekteki bir başvuruya bağlı olarak bildirilen teminatı, o aşamada tek başına dava edilebilir bir işlem olarak görmedi. Terkinin kendisi ise şirketin vergi statüsünü doğrudan değiştirir. Ayrı bir teminat yazısı veya vergi ve ceza ihbarnamesi varsa her belgenin hukuki etkisini ve tebliğini ayrıca kontrol edin. Danıştay 3. Daire, 18.12.2024, E. 2024/2477, K. 2024/7038

Terkin sonrası e-Fatura, beyannameler ve şirketin durumu

Vergi kaydının kapanması ticaret sicilinden silinme işlemi doğurmaz. Terkin öncesindeki vergi yükümlülükleri sürer ve sonrasında fiilen yürütülen faaliyet de vergilendirmeye konu olabilir. Mali işler ekibi son gönderilen e-belgeleri, reddedilen işlemleri, gerçekleşmiş teslimleri ve henüz verilemeyen beyannameleri dönem bazında listelemelidir. Belgelendirme ve beyanın hangi usulle tamamlanacağını vergi dairesiyle yazılı olarak netleştirin. VUK m. 160/A kapsamında teminatla yeniden tesis sonrasında, Bakanlıkça elektronik düzenlenmesi zorunlu tutulan belgelerin kâğıt olarak düzenlenmesi hâlinde bu belgeler vergi kanunları bakımından düzenlenmemiş sayılır. Elektronik belgeye geçiş ve ödemelerin belgelendirilmesi için 520 Sıra No.lu Tebliğ’in 9. bölümünü kontrol edin. VUK m. 160 ve 160/A · 520 Sıra No.lu Tebliğ, böl. 9

Sonradan inceleme tutanağı düzenlenirse, şirketin itirazına konu olguları ve sunduğu belgeleri tutanağa nasıl bağlayabileceği vergi inceleme tutanağına şerh yazısında ele alınmaktadır.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.