KOSGEB Destekli Makine Değiştirildiğinde veya Projeden Farklı Alındığında Geri Ödeme İstenebilir mi?

KOSGEB, desteklenen makinenin projeye veya destek şartlarına aykırı alınması ya da kullanılması nedeniyle ödenen desteğin iadesini isteyebilir. Ancak marka veya model farklılığı, tek başına her durumda bütün desteğin geri alınacağı anlamına gelmez. Onaylanan teknik şartlar, gerçekleşen alım, revizyon kararları ve ilgili programın kuralları birlikte değerlendirilmelidir.

İncelemede iki olay ayrılmalıdır: Başlangıçta onaylanan makine yerine farklı bir makine satın alınması ve destekle alınmış makinenin daha sonra değiştirilmesi, satılması veya devredilmesi. İlkinde giderin projeye uygunluğu; ikincisinde buna ek olarak mülkiyet ve kullanım yükümlülükleri gündeme gelir.

Önce geri ödeme talebinin sebebi belirlenmeli

Geri ödemeli desteğin vadesi gelen taksitinin istenmesi, uygunsuzluk nedeniyle destek iadesiyle aynı şey değildir. Geri ödemesiz destek de koşulsuz bir ödeme sayılmaz. KOSGEB Destek Programları Yönetmeliği m.9/1, giderilmeyen uygunsuzluklarda destek tutarının yasal faiziyle tahsilini düzenler.

Bu nedenle yazının yalnızca başlığına bakılmamalıdır. İstenen bedelin normal taksit, fazla veya yersiz ödeme, belirli bir makineye ilişkin uygunsuzluk ya da projenin sonlandırılması nedeniyle mi talep edildiği açıklığa kavuşturulmalıdır. Bu ayrım; savunmanın konusunu, hesap incelemesini ve başvuru yolunu değiştirir.

Hangi programın, hangi dönemdeki kuralları uygulanır?

“KOSGEB desteği” bütün programlarda aynı şartları ifade etmez. Başvuru ve kabul dönemi, çağrı metni, taahhütname, kurul kararı, alım ve ödeme tarihleri birlikte belirlenmelidir. Güncel internet sayfasındaki kuralların eski bir projeye bütünüyle uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Örneğin güncel Girişimci Destek Programı Yönergesinin geçici 6. maddesi, önceki dönemlerde kabul edilmiş ve devam eden iş geliştirme desteklerinde proje süresi ile destek üst limitini kabul döneminin hükümlerine bağlar. Bu, eski ve yeni düzenlemelerin neden karşılaştırılması gerektiğini gösterir.

KOBİGEL program sayfası ise 2022 ve sonrasındaki çağrılara ait metinleri ayrıca gösterir. Bu belgelerin sitede bulunması, ilgili eski çağrının bugün yeni başvuruya açık olduğu anlamına gelmez. Buradaki inceleme, alınmış desteğin uygulanmasına ve geri istenmesine ilişkindir.

Farklı marka veya model makine alınması her zaman aykırılık mıdır?

Öncelikle karşılaştırmanın hangi belgeye göre yapıldığı belirlenmelidir. Başvurudaki proforma fatura, kurulun desteklemeye esas aldığı gider ve teslim edilen makine aynı tabloya alınmalıdır. Kararda asgari özellik olarak belirlenen şart ile yalnızca tedarik teklifinde bulunan marka bilgisi birbirine karıştırılmamalıdır.

KOSGEB’in KOBİGEL açıklamalarında, gider adı ve teknik özelliklerle proformanın uyumlu olması; gider adı yerine yalnızca marka ve model yazılmaması gerektiği belirtilir. Dolayısıyla incelemenin merkezinde makinenin hangi işi yaptığı ve onaylanan özellikleri karşılayıp karşılamadığı bulunur.

KOBİGEL Uygulama Esasları m.22/21, kurul kararındaki özellikleri asgari nitelik ve teknik özellikler olarak ele alır. Asgari şartları karşılamayan gerçekleşmelerin de kurula sunularak yeniden değerlendirilmesini öngörür. Bu düzenleme otomatik kabul sağlamaz; teknik farkın niteliğini ve yetkili kurulun değerlendirmesini önemli kılar.

“Daha pahalı makine aldık” açıklaması teknik uygunluğun yerine geçmez. Fiyat, kapasite ve projedeki işlev farklı karşılaştırma başlıklarıdır. Benzer şekilde bir makinenin işletmede bulunması, onun desteklenen giderle aynı makine olduğunu tek başına göstermez.

Makine değişikliği için sonradan revizyon yapılabilir mi?

Revizyon talebinin verilmesiyle kabul edilmesi farklı işlemlerdir. Talep formu, sistemdeki onay kaydı, kurul kararı ve değişikliğin kapsadığı gider birlikte incelenmelidir. Telefon görüşmesi veya tedarikçinin “sorun olmaz” açıklaması yerine, yetkili birimin işlemi ve yazılı kayıt esas alınmalıdır.

KOBİGEL Uygulama Esasları m.17/6 ve 17/13 birlikte okunmalıdır: Ödemesi yapılmış gidere sonradan revizyon istenemez; buna karşılık kurulca revize edilen gider, proje süresinde satın alınmışsa revizyon talebi veya kararından önce alınmış olması tek başına ödemeye engel değildir. Dolayısıyla “alım her durumda revizyon kararından sonra olmalıdır” şeklinde genel bir sonuç da doğru değildir.

Girişimci Destek Programı Yönergesi m.28/5 ve 28/11 de benzer bir ayrım içerir. Bununla birlikte revizyon hakkının sayısı, başvuru aralığı ve son tarihi programdan programa değişebilir. Bir programdaki imkân başka bir desteğe kendiliğinden taşınamaz.

Destekle alınmış makine sonradan değiştirilirse ne olur?

Garanti kapsamında değişim, servis için geçici teslim, eski makinenin satılarak yenisinin alınması ve başka işletmeye devir ayrı olaylardır. Yeni makinenin daha iyi olması, önceki makine üzerindeki destek yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Örneğin KOBİGEL Uygulama Esasları m.26/14, desteklenen taşınırlara proje başlangıcından itibaren üç yıl için satış, kiralama, devir ve rehin sınırlaması getirir; aynı fıkrada istisnalar da bulunur. Girişimci Destek Programı Yönergesi m.39/13 ise kendi sınırlamasını destek süresi boyunca düzenler. Bu nedenle bütün destekler için tek bir “makineyi elde tutma süresi” kullanılamaz.

Garanti değişiminde eski ve yeni seri numaraları, arıza raporu, servis teslimi, değişim tutanağı, yeni makinenin özellikleri ve KOSGEB yazışmaları birlikte korunmalıdır. Böylece incelemenin satış mı, servis işlemi mi, kalıcı değişim mi olduğu açıklanabilir. İşlemin program bakımından kabulü, ilgili hüküm ve yetkili değerlendirme üzerinden ayrıca belirlenir.

İade istenen tutar ve düzeltme imkânı nasıl kontrol edilir?

12 Şubat 2026 revizyonlu KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi m.1/3 uyarınca programın özel işlem adımları önceliklidir. Genel çerçevede:

• Düzeltilebilir uygunsuzlukta: m.7/2 kapsamında 30 gün verilir; süresinde talep ve müdür onayıyla 30 güne kadar ek süre tanınabilir.
• İadenin kapsamı: m.8/1, suç oluşturan uygunsuzluk veya başvuru şartlarının taşınmamasında program kapsamında ödenen desteğin tamamını; diğer hallerde uygunsuzluğun oluştuğu destek tutarını esas alır.
• Faiz: m.11, uygunsuzluk nedeniyle iadede destek ödeme tarihini esas alır. Somut hesap, ödeme ve tahsilat kayıtlarıyla karşılaştırılmalıdır.

Bu nedenle geri isteme yazısındaki toplam tutar, gider ve ödeme bazında ayrıştırılmalıdır. Makine bedeli, desteklemeye esas tutar ve fiilen ödenen destek birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Projenin ayrıca sonlandırılmış olması halinde, sonlandırmaya bağlanan program hükümleri de incelenmelidir.

Geri ödeme yazısı geldiyse hangi belgeler hazırlanmalı?

İnceleme dosyası, kurumun tespitini denetlenebilir biçimde cevaplamalıdır. Teknik uygunluk ile işlemlerin tarih sırası iki ayrı çalışma olarak hazırlanabilir.

Teknik rapor, yalnızca “makineler eşdeğerdir” sonucunu yazmamalıdır. Her onaylı özelliğin karşısına satın alınan makinenin değeri ve bunu gösteren belge konulmalıdır. Üretim hızı artarken hassasiyetin düşmesi gibi farklılıklar açıkça gösterilmelidir.

İtiraz, ödeme ve dava süreleri aynı değildir

Uygunsuzluk Yönergesi m.10, iade yazısında 7 günlük itiraz süresinin bildirilmesini; ayrıca tebliğden itibaren 30 gün içinde ödeme veya sulh ve taksitlendirme teklifinin açıklanmasını öngörür. İtiraz uygulama birimince değerlendirilir; kurul kararının esasına yönelik itiraz ile KOSGEB kaynaklı maddi hata iddiası aynı usulde ele alınmaz.

Bu kurumiçi süreler, mahkemeye başvuru süresiyle karıştırılmamalıdır. Geri isteme işlemi, sözleşme veya taahhütname ilişkisi ve varsa başlatılmış takip birlikte incelenerek yargı yolu belirlenmelidir. Her KOSGEB alacağına aynı mahkemede ve aynı yöntemle karşı çıkılacağı söylenemez.

İdari yargıda iptal davasına konu olabilecek bir işlem varsa, özel süre bulunmayan durumlarda İYUK m.7’deki genel dava açma süresi 60 gündür. Kuruma yapılan başvurunun bu süreye etkisi ayrıca değerlendirilir. İYUK m.27 uyarınca dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması için açık hukuka aykırılık ile telafisi güç veya imkânsız zarar şartlarının birlikte gösterilmesi gerekir.

2026 yılı bakımından ayrıca Uygunsuzluk Yönergesinin geçici 2. maddesi kontrol edilmelidir: Belirli uygunsuzluklarda hukuki işlem talebi iletilmeden önce iade yazısının birden fazla gönderilmesine imkân tanınması, otomatik borç silinmesi veya genel süre uzatımı değildir.

Örnek: Daha yüksek kapasiteli makine neden yeterli olmayabilir?

Varsayımsal örnek: Projede hem belirli üretim kapasitesi hem hassas işleme özelliği bulunan bir tezgâh desteklenmiştir. İşletme daha hızlı çalışan başka bir model satın almış; ancak hassas işleme özelliği farklılaşmıştır. İade talebine yalnızca “daha pahalı ve hızlı makine aldık” denilerek cevap verilmesi, tartışmalı özelliği açıklamaz.

Önce hassasiyet şartının kurul kararında nasıl tanımlandığı gösterilir. Ardından yeni makinenin katalog ve test verileri bu şartla karşılaştırılır. Varsa revizyon kararı ve daha önce sunulmuş teknik belgeler eklenir. Son olarak istenen bedelin bu gidere ilişkin destekle bağlantısı incelenir. Buna karşılık onaylı şartın gerçekten karşılanmaması ve geçerli bir değişiklik kararının bulunmaması, işletme aleyhine değerlendirilmesi gereken hususlardır.

Belgeye dayalı incelemenin amacı, yalnızca yatırım yapıldığını göstermek değildir. Onaylanan yatırım ile gerçekleşen alım arasındaki farkın niteliğini, uygulanan kuralı ve bu farkın geri istenen tutara nasıl yansıdığını açıklamaktır.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.