İşyerinde Cinsel Taciz Şikâyeti Geldiğinde İç Soruşturma Nasıl Yürütülmeli?
İşyerinde cinsel taciz şikâyeti geldiğinde işveren; bildirimi kayda almalı, güvenlik ve misilleme riskini değerlendirmeli, kaybolabilecek delilleri hukuka uygun biçimde korumalı ve tarafları ayrı ayrı dinleyerek gerekçeli bir karar oluşturmalıdır. Koruyucu önlem almak için incelemenin bitmesi beklenmemeli; ancak şikâyet, tek başına hakkında iddia bulunan kişinin sorumluluğunun kesinleştiği anlamına da gelmemelidir.
Sağlıklı bir iç soruşturma, şikâyetçinin korunmasını ve hakkında iddia bulunan kişinin açıklamasının değerlendirilmesini birlikte sağlar. Bu yazı, ağırlıklı olarak 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki özel sektör iş ilişkilerine yöneliktir. Kamu personeli, özel statülü çalışanlar ve toplu iş sözleşmesindeki disiplin usulleri ayrıca değerlendirilmelidir.
İşverenin cinsel taciz şikâyetini inceleme yükümlülüğü nereden doğar?
Türk Borçlar Kanunu m.417/1, işverene işçinin kişiliğini koruma ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzen sağlama yükümlülüğü getirir. Özellikle çalışanların psikolojik ve cinsel tacize uğramaması, tacize uğrayanların daha fazla zarar görmemesi için gerekli önlemlerin alınması gerekir.
İş Kanunu m.24/II-d ise işçinin başka bir işçi veya üçüncü kişi tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması hâlinde işçi bakımından haklı fesih sebebi düzenler. İşverenin kendisinin cinsel tacizi m.24/II-b kapsamında ayrıca ele alınır. Dolayısıyla bildirimi yalnızca dosyalamak veya taraflardan birinin işten ayrılmasını beklemek yeterli bir yaklaşım değildir.
İç soruşturma, bu koruma yükümlülüğünü somut olayda yerine getirmeye yarayan bir yöntemdir. Aşağıdaki görev dağılımı ve kayıt önerileri, her işyerinde aynı biçimde kurulması zorunlu bir kurul modeli olarak anlaşılmamalıdır. İşyerinin yapısı, sözleşmeler ve olayın özellikleri sürecin kapsamını belirler.
1. Şikâyet nasıl alınmalı ve kayda geçirilmelidir?
Sözlü bildirim de ciddiye alınmalı; çalışanın önce ayrıntılı ve imzalı bir dilekçe getirmesi, ilk koruma değerlendirmesinin şartı yapılmamalıdır. Sözlü anlatım tarihli bir tutanağa geçirilebilir ve anlatan kişiye doğruluğunu kontrol etme imkânı verilebilir. İmza alınamaması veya kişinin kimliğinin açıklanmasından çekinmesi ayrıca kaydedilir.
İlk görüşmede şu bilgiler, gereksiz özel hayat ayrıntıları istenmeden belirlenmelidir:
- İddia edilen söz veya davranışın ne olduğu, mümkünse kullanılan ifadeler.
- Olayın tarihi, yeri ve iş ilişkisiyle bağlantısı; birden fazla olay varsa ayrı zaman çizelgesi.
- Doğrudan gören veya duyan kişiler ile olay sonrasında bilgi verilen kişiler.
- Mesaj, e-posta, kamera görüntüsü, giriş kaydı veya başka destekleyici kayıtların bulunup bulunmadığı.
- Temasın sürmesi, tehdit, baskı, delil silinmesi veya misilleme riski.
- Çalışanın korunmaya ve sürecin yürütülmesine ilişkin ihtiyaçları.
Şikâyetçiye başvurunun kim tarafından ele alınacağı ve süreç hakkında nasıl bilgi verileceği açıklanmalıdır. Kimliğin hiçbir koşulda açıklanmayacağı sözü verilmemelidir. İnceleme, cevap verme imkânı veya yetkili mercilere açıklama gereği doğabileceği; paylaşımın ihtiyaçla sınırlanacağı baştan anlatılmalıdır.
2. İnceleme sürerken hangi koruyucu tedbirler alınabilir?
Önlem, somut riski azaltmalı ve belirli aralıklarla gözden geçirilmelidir. Doğrudan raporlama ilişkisinin geçici olarak değiştirilmesi, görüşmelerin üçüncü kişi eşliğinde yapılması veya tarafların iş gereği temasının azaltılması değerlendirilebilir. İş seyahati, vardiya ve müşteri ziyaretleri de risk değerlendirmesine dâhil edilmelidir.
Tedbir seçilirken şikâyetçinin görüşü alınmalı; sırf başvuru yaptığı için daha kötü vardiyaya geçirilmesi, prim kaybına uğraması veya terfi imkânının azaltılması önlenmelidir. Hakkında iddia bulunan kişi bakımından da geçici önlem, peşinen verilmiş bir disiplin cezası gibi uygulanmamalıdır.

Ücret ve yan haklar korunarak geçici çalıştırmama seçeneğinin uygunluğu somut hukuki zeminiyle incelenebilir. Bunun kendiliğinden ücretsiz izne dönüştürülmesi doğru değildir. Görev, yer veya çalışma düzenindeki değişiklik esaslı nitelikteyse İş Kanunu m.22’deki değişiklik usulü ayrıca gözetilmelidir.
Her tedbir için amaç, kapsam, başlangıç ve yeniden değerlendirme zamanı yazılmalıdır. Yakın fiziksel tehlike veya acil sağlık ihtiyacında şirket içi görüşme takvimi beklenmeden gerekli güvenlik ve sağlık desteği sağlanmalıdır.
3. İç soruşturmayı kim yürütmelidir?
İncelemeyi yürüten kişi, şikâyetin taraflarıyla sürecin tarafsızlığını etkileyebilecek bir ilişki içinde olmamalıdır. İddianın yöneldiği yönetici, kendi hakkındaki incelemenin kapsamını ve sonucunu belirlememelidir. İnsan kaynakları yöneticisi hakkında şikâyet varsa alternatif bir bildirim ve değerlendirme kanalı gerekir.
Görevlendirmede araştırılacak olaylar, inceleme yetkisi, bilgiye erişim sınırı, raporun muhatabı ve karar vermeye yetkili kişi veya organ belirtilmelidir. İncelemeyi yürütme ile nihai kararı verme görevlerinin ayrılması, şirketin yapısı elveriyorsa yararlı bir güvencedir. Dışarıdan destek alınması da işverenin koruma ve veri güvenliği sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
4. Mesajlar ve diğer deliller nasıl korunmalıdır?
Önce kaybolma ihtimali bulunan kayıtlar belirlenmelidir. Kamera görüntülerinin otomatik silinmesi, kurumsal hesabın kapatılması veya cihazın yeniden kurulması ilgili delilleri ortadan kaldırabilir. Koruma talimatı, olayla ilgili tarih aralığı ve kayıt türleriyle sınırlandırılmalı; koruma işlemi ile içerik inceleme yetkisi ayrı değerlendirilmelidir.
| Kayıt | Koruma yaklaşımı | Başlıca sınır |
| Mesaj ve e-posta | Sunulan kaydı, tarih ve konuşma bağlamıyla korumak; mümkünse özgün biçimini saklamak. | Kişisel hesabın şifresini istemek veya tüm yazışmalara sınırsız erişmek. |
| Kamera ve giriş kaydı | Olayla ilgili zaman aralığını silinmeden muhafaza etmek; kopyayı ve erişen kişiyi kaydetmek. | İnceleme gerekçesiyle ilgisiz alanları ve uzun dönemleri taramak. |
| Görüşme tutanağı | Kişinin kendi anlatımını, soruları ve düzeltmelerini tarihli biçimde kaydetmek. | Yorumları anlatanın sözü gibi yazmak veya görüşmeleri ortaklaştırmak. |
Her kayıt için kimden, ne zaman ve hangi yöntemle alındığı; özgün dosyanın nerede tutulduğu ve kimlerin eriştiği izlenebilir olmalıdır. Teknik bütünlük kontrolleri yararlıdır; ancak bir dosyanın değişmediğinin belirlenmesi, içeriğin mutlaka gerçek olduğunu veya hukuka uygun elde edildiğini tek başına göstermez.
Kurumsal cihaz veya hesap da sınırsız inceleme alanı değildir. AYM Genel Kurulunun E.Ü. kararı (B. No: 2016/13010, 17.09.2020, özellikle §§69-79), bir işyeri disiplin incelemesinde kurumsal e-postalara erişimi değerlendirmiştir. Mahkeme; bilgilendirme, meşru amaç, daha az müdahaleci yöntemler ve incelemenin kapsamı yönünden güvenceleri ele alarak ihlal sonucuna ulaşmıştır. Karar doğrudan bir cinsel taciz dosyası değildir; burada dijital incelemenin sınırları bakımından önem taşır.
Çalışanın kendi yazışmasını sunması ile işverenin bir hesaba doğrudan erişmesi aynı işlem değildir. Kesilmiş ekran görüntüsünün bağlamı ve doğrulanabilirliği araştırılmalı; gizli ses kaydı gibi materyallerde elde etme ve kullanma hukuka uygunluğu ayrıca incelenmelidir. Yeni gizli kayıt oluşturulması standart bir araştırma yöntemi olarak önerilmemelidir.
5. Şikâyetçi, hakkında iddia bulunan kişi ve tanıklar nasıl dinlenmelidir?
Görüşmeler ayrı yapılmalı; başlangıçta tarafları yüzleştirmek veya zorunlu bir uzlaşma toplantısına almak yöntem hâline getirilmemelidir. Şikâyetçiye anlatımını tamamlayabileceği güvenli ortam sağlanmalı, gereksiz tekrarlarla aynı olay defalarca anlattırılmamalıdır.
Olayı açıklığa kavuşturan sorular tercih edilmelidir: “Hangi söz söylendi?”, “Yaklaşık ne zaman ve nerede gerçekleşti?”, “Bunu doğrudan kim duydu?”, “Sonrasında kimle paylaştınız?” Geç bildirim, anlatımdaki boşluk veya görünür tepki vermemek tek başına şikâyeti değersiz sayma gerekçesi yapılmamalı; açıklaması somut olay içinde araştırılmalıdır.
Hakkında iddia bulunan kişiye ise cevap verebileceği açıklıkta olay, dönem ve davranış bildirilmelidir. Sadece “hakkınızda uygunsuz davranış şikâyeti var” demek yeterli bir inceleme zemini oluşturmaz. Kişiye makul cevap imkânı verilmeli; sunduğu belgeler, tanıklar ve alternatif açıklamalar gerçekten değerlendirilmelidir. Sonradan ortaya çıkan belirleyici yeni iddialar için ek açıklama istenmesi gerekebilir.
Tanıklarda doğrudan gözlem ile başkasından duyulan bilgi ayrılmalıdır. Tutanak, görüşülen kişinin kontrolüne sunulmalı; düzeltme veya imzadan kaçınma varsa kaydedilmelidir. Gizlilik, iddiaları cevaplanamaz hâle getirmek için kullanılmamalı; cevap hakkı da tüm dosyayı sınırsız dağıtmanın gerekçesi yapılmamalıdır.
6. Soruşturma dosyasında KVKK ve gizlilik nasıl sağlanır?
Şikâyet, ifade, mesaj ve raporlar kişisel veri içerebilir. İçeriğine göre sağlık veya cinsel hayata ilişkin özel nitelikli veriler de bulunabilir. Bütün şikâyet dosyasını tek bir veri kategorisi saymak yerine işlenen bilgi ve işlem ayrı ayrı belirlenmelidir.
KVKK m.4, 5 ve 6 birlikte değerlendirilmelidir. Özel nitelikli veriler bakımından, somut koşulları varsa m.6/3-d’deki hakkın tesisi, kullanılması veya korunması ve m.6/3-f’deki istihdam alanındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi sebepleri gündeme gelebilir. Bu, her türlü veriyi toplamaya izin vermez; zorunluluk, ölçülülük ve m.6/4 kapsamındaki yeterli önlemler ayrıca sağlanmalıdır.
2024 değişikliği sonrasındaki düzenlemede açık rıza tek işleme şartı değildir. Buna karşılık “şikâyeti araştırıyoruz” açıklaması da sınırsız yetki oluşturmaz. Aydınlatma yükümlülüğü ve veri güvenliği, KVKK m.10 ve 12 kapsamında ayrıca ele alınmalıdır.
- Dosyaya erişim, inceleme ve karar için gerekli kişilerle sınırlandırılmalıdır.
- Yönetim bilgilendirmesinde gereksiz mahrem ayrıntılar ve yazışmalar ayıklanmalıdır.
- Kayıtlar ortak klasörlere, geniş e-posta gruplarına veya kontrolsüz mesajlaşma kanallarına dağıtılmamalıdır.
- Saklama süresi; hukuki yükümlülük, uyuşmazlık ve hakların korunması ihtiyacıyla gerekçelendirilmelidir.
İş Kanunu m.75/2 de işverenin çalışan hakkında edindiği bilgileri hukuka uygun kullanmasını ve gizli kalmasında çalışanın haklı çıkarı bulunan bilgileri açıklamamasını gerektirir. Dosyaya “gizli” yazılması, erişim tedbirlerinin yerini tutmaz.
7. Çelişkili anlatımlar nasıl değerlendirilmeli?
Her iddia ayrı ele alınmalıdır: Hangi davranış ileri sürüldü, hangi bilgi destekliyor, karşı açıklama nedir ve neden belirli bir sonuca ulaşılıyor? Tüm dosyaya tek cümleyle “doğrulandı” veya “asılsız” denmesi, birden fazla olayın farklı delil durumlarını gizleyebilir.
Görüşmelerin ve kayıtların birlikte değerlendirilmesi gerekir. Görgü tanığı veya kamera bulunmaması otomatik ret gerekçesi yapılmamalıdır. Buna karşılık yalnızca şikâyetin varlığından otomatik sorumluluk sonucu da çıkarılmamalıdır. Beyanın somutluğu, bağlamı, destekleyen veya çelişen kayıtlar ve alternatif açıklamalar gerekçede karşılanmalıdır.
İddianın mevcut bilgilerle doğrulanamaması, kişinin bilerek yalan söylediğinin tespiti değildir. Kasıtlı gerçeğe aykırı bildirim iddiası varsa bunun ayrıca somut dayanaklarla incelenmesi gerekir. Cinsel taciz iddiasının araştırılmasını, önce tekrarlanan bir mobbing örüntüsünün gösterilmesine bağlamak da doğru bir yöntem değildir.
8. İşveren kararı ve olası fesih nasıl hazırlanmalıdır?
Rapor; iddiaları, yapılan işlemleri, incelenen kayıtları, karşı açıklamaları, bulguları ve çözülemeyen noktaları ayırmalıdır. Ardından karar vermeye yetkili kişi veya organ, bulguların hangi hukuki veya sözleşmesel yükümlülükle ilişkili olduğunu ve seçilen işlemin gerekçesini değerlendirmelidir.
İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması, İş Kanunu m.25/II-c kapsamında haklı fesih sebebi olabilir. Bunun için somut davranışın ve dayanakların değerlendirilmesi gerekir. Müşteri, tedarikçi veya başka bir kişinin yer aldığı olayda aynı bent otomatik uygulanmamalı; taraf sıfatları ve uygun hukuki sebep ayrıca belirlenmelidir.
Savunma bakımından da ayrım vardır: İş güvencesi hükümleri kapsamında davranış veya verim nedeniyle geçerli fesihte m.19/2’deki savunma kuralı gözetilir; aynı hüküm, m.25/II şartlarına uygun fesih hakkını saklı tutar. Bu nedenle her fesih türüne aynı usul uygulanmaz. Yine de hakkında iddia bulunan kişinin dinlenmesi, maddi olayın sağlıklı belirlenmesi için temel bir inceleme güvencesidir; sözleşme veya disiplin düzenlemesi ek usuller öngörebilir.
Fesih düşünülüyorsa bildirim, gerçek olay ve seçilen sebeple tutarlı hazırlanmalı; rapordaki belirsizlikler kesinleşmiş olgu gibi yazılmamalıdır. Daha hafif bir işlem veya koruyucu düzenleme seçilecekse bunun da dayanağı ve uygulanma biçimi belirlenmelidir.
İç soruşturma devam ederken altı iş günlük fesih süresi işler mi?
“Soruşturma açıldı, süre durdu” varsayımıyla hareket edilmemelidir. İş Kanunu m.26/1, m.24 ve 25’teki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık sebeplerine dayanan fesih yetkisi için öğrenmeden başlayarak altı iş günlük ve kural olarak fiilden itibaren bir yıllık sınır getirir. İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması hâlinde bir yıllık sınır uygulanmaz.
Bu süre, iç soruşturmanın mutlaka altı iş gününde bitirilmesi gerektiği anlamına gelmez. Ancak şirketin araştırma takvimi de kanuni fesih süresini kendiliğinden uzatmaz. Öğrenmenin kapsamı, bilginin kim tarafından ve ne zaman edinildiği ile fesih yetkisi somut olayda değerlendirilmelidir. Raporun düzenlendiği tarihi her durumda başlangıç kabul etmek güvenli değildir.
İlk bildirim, ilgili yöneticilerin öğrenmesi, delillerin elde edilmesi, raporun sunulması ve karar tarihleri ayrı tutulmalıdır. Böylece eksik incelemeyle acele karar verme ile süreci gereksiz uzatma riskleri birlikte yönetilebilir.
Ceza soruşturması ve şirket içi inceleme birlikte nasıl ele alınır?
İç soruşturma ceza soruşturmasının yerine geçmez; şirket de bir kişinin suçlu olduğuna dair yargısal hüküm vermez. TCK m.105’teki cinsel taciz düzenlemesi ile iş ilişkisindeki koruma ve fesih değerlendirmesi farklı hukuki sorular içerir. Fiilin ceza hukuku niteliği, şikâyet veya bildirim rejimi ayrıca incelenmelidir.
İşveren, koruma tedbirlerini otomatik olarak kesinleşmiş ceza kararına bağlamamalıdır. Buna karşılık adli sürecin sonucu ve tespitleri de iş ilişkisi bakımından değerlendirme dışında bırakılamaz. Çalışanın yetkili mercilere başvurmaması, ifadesini değiştirmesi veya başvurusunu geri çekmesi için baskı yapılmamalı; gizlilik taahhüdü hak arama yollarını kapatacak biçimde kullanılmamalıdır.
Süreç sonunda hangi belgeler ve takip adımları bulunmalıdır?
İnceleme dosyası, ihtiyaca göre şu belgelerden oluşabilir:
- İlk bildirim, olay kronolojisi ve ilk risk değerlendirmesi.
- İnceleme görevlendirmesi ve çıkar çatışması değerlendirmesi.
- Geçici tedbirler ile bunların gözden geçirilmesine ilişkin kayıtlar.
- Delil envanteri, muhafaza işlemleri ve erişim kayıtları.
- Ayrı görüşme tutanakları, açıklamalar ve sunulan belgeler.
- İddia bazında gerekçeli rapor, yetkili işveren kararı ve bildirim kayıtları.
- Misilleme takibi, tedbirlerin devamı veya kaldırılması ve saklama planı.
Taraflara süreç sonucu, görevleri ve haklarıyla ilgili gerekli ölçüde bildirilmelidir; tüm raporun ve diğer kişilere ait mahrem bilgilerin paylaşılması otomatik bir uygulama olmamalıdır. Şikâyet sonrası görev, vardiya, performans değerlendirmesi ve terfi işlemlerinde başvuruyla bağlantılı olumsuz değişiklik bulunup bulunmadığı takip edilmelidir.
Politika ve eğitim çalışmasında ise alternatif şikâyet kanalı, yöneticilerin bildirim sorumluluğu, gizlilik sınırları, delil koruma, tarafsız inceleme ve misillemenin önlenmesi somut örneklerle açıklanmalıdır. Eğitim, açık bir şikâyetin araştırılmasının yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
İsimsiz ihbar üzerine iç soruşturma başlatılabilir mi?
İhbarın somutluğu ve doğrulanabilirliği değerlendirilerek ön inceleme yapılabilir. İsimsiz olması bildirimi kendiliğinden değersiz kılmaz; fakat kaynağı ve içeriği sınanamayan bir ihbar da tek başına kesin sorumluluk sonucu doğurmamalıdır.
Şikâyetçi inceleme yapılmasını istemezse dosya kapatılır mı?
Otomatik olarak kapatılmamalıdır. Kişinin güvenlik ve mahremiyet kaygıları dinlenmeli; işverenin diğer çalışanları da kapsayan koruma yükümlülüğü ile somut risk birlikte değerlendirilmelidir. Gerekli işlemler mümkün olan en sınırlı bilgi paylaşımıyla yürütülmelidir.
Olay mesai dışında veya mesajlaşma üzerinden gerçekleşmişse incelenir mi?
İş ilişkisiyle bağlantısı ve işyerine etkisi araştırılmalıdır. Çalışanlar arasındaki dijital iletişim, iş seyahati veya işle bağlantılı etkinlik, sırf mesai dışında gerçekleştiği için inceleme dışında bırakılmamalıdır. Hangi iş hukuku hükmünün uygulanacağı ayrıca belirlenir.
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.

