İş Güvenliği Nedeniyle İş Durdurulduysa Faaliyete Yeniden Başlamak İçin Ne Yapılmalı?
İş güvenliği nedeniyle iş durdurulduğunda, yeniden faaliyete başlamak için durdurma kararına sebep olan hususların giderilmesi, bunun belgeleriyle ilgili Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne bildirilmesi ve kaldırma kararının yetkili makamlarca uygulanması gerekir. İşverenin eksiklikleri giderdiğini düşünmesi veya iş güvenliği uzmanından olumlu görüş alması, tek başına üretime yeniden başlama yetkisi vermez.
Durdurma kararının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa ayrıca iş mahkemesine itiraz edilebilir. Ancak karara itiraz, eksiklikleri gidererek kaldırma başvurusu yapmak ve düzeltme çalışmaları için mühürlerin geçici sökülmesini istemek üç ayrı işlemdir. Başvurunun amacı ve ekleri buna göre hazırlanmalıdır.
Önce durdurma kararının gerekçesi ve kapsamı belirlenmeli
İlk incelenecek belgeler; durdurma kararı, dayanak idari tedbir raporu, uygulama ve mühürleme tutanaklarıdır. Yalnız kararın sonuç bölümüne bakılması, hangi eksikliğin giderileceğini ve hangi alanda çalışmanın yasaklandığını anlamaya yetmeyebilir.
Dosya üzerinde şu sorular cevaplanmalıdır:
- İşyerinin tamamı mı, belirli bir bölümü veya belirli işler mi durdurulmuştur?
- Hayati tehlike hangi makineye, çalışma yöntemine, yapı bölümüne veya organizasyon eksikliğine bağlanmıştır?
- Raporda hangi tedbirlerin alınması ve hangi işlerin yapılması istenmektedir?
- Karar hangi tarihte fiilen uygulanmıştır; bu tarih hangi tutanakla belirlenmektedir?
- Eksikliklerin giderilmesi için mühürlü alana girilmesi veya ekipman üzerinde çalışma yapılması gerekiyor mu?
Bu yazı, 6331 sayılı Kanun kapsamında çalışan güvenliği nedeniyle uygulanan işin durdurulmasını ele alır. Belediye ruhsatı, çevre izni veya başka bir nedenle faaliyetin durdurulması aynı usule tabi kabul edilmemelidir. Askerî işyerleri ve yurt güvenliği için gerekli maddeler üretilen işyerlerinde özel düzenleme ayrıca kontrol edilmelidir.
İş hangi nedenlerle durdurulabilir?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.25/1 uyarınca; bina ve eklentilerde, çalışma yöntemlerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike bulunması, tehlike giderilinceye kadar işin kısmen veya tamamen durdurulmasına neden olabilir. Kapsam belirlenirken tehlikenin niteliği, etkileyebileceği alan ve çalışanlar dikkate alınır.
Ayrıca çok tehlikeli sınıftaki maden, metal ve yapı işleri; tehlikeli kimyasallarla çalışılan işler ve büyük endüstriyel kaza olabilecek işyerleri bakımından risk değerlendirmesinin yapılmamış olması özel bir durdurma nedenidir. Bu hüküm, her işyerindeki her belge eksikliğinin kendiliğinden aynı sonucu doğurduğu biçiminde genişletilmemelidir.
Çok tehlikeli sınıfta bulunan ve ihale ile alınan işlerde, gerekli teknolojik veya iş gücü iyileştirmeleri sağlanmadan iş programına aykırı üretim zorlamasıyla hayati tehlike oluşturulması da durdurma nedenidir. Maden işyerlerinde acil durdurmayı gerektiren özel durumlar ise Yönetmelik Ek-1 kapsamında ayrıca değerlendirilir.
İtiraz, geçici mühür sökümü ve kaldırma başvurusu arasındaki fark
| İşlem | Amaç | Belirleyici nokta |
| İş mahkemesine itiraz | Durdurma kararının hukuka uygunluğunu denetletmek | Kararın uygulanmasından itibaren altı iş günü; itiraz uygulamayı kendiliğinden durdurmaz. |
| Mühürlerin geçici sökülmesi | Durdurma nedenlerini giderecek çalışmaları yapabilmek | Yalnız kararda izin verilen şartlar, işler ve süre içinde çalışma yapılabilir. |
| Durdurma kararının kaldırılması | Giderilen eksikliklerin incelenmesi sonucunda yeniden çalışmaya izin verilmesini sağlamak | Yazılı başvuru, teknik belgeler, yerinde inceleme ve kaldırma kararının uygulanması gerekir. |
İşveren, kararın dayanağını mahkemede tartışırken teknik eksiklikleri giderme sürecini de yürütebilir. Bununla birlikte her başvurunun talebi ayrı kurulmalı; teknik hazırlık yapılırken mahkemeye itiraz süresi ayrıca izlenmelidir.
Eksiklikleri gidermek için mühürler nasıl geçici olarak söktürülür?
Mühürlü alanda düzeltme yapılması gerekiyorsa mühürler işveren tarafından açılmaz. İşyerlerinde İşin Durdurulmasına Dair Yönetmelik m.9 uyarınca ilgili il müdürlüğüne dilekçeyle başvurulur. Hayati tehlikenin giderilmesine yönelik başvuru dosyası şu bilgileri içermelidir:
- Alınacak tedbirler ve yapılacak düzeltme çalışmalarının kapsamı,
- Çalışmaların koordinasyonu ve kullanılacak iş ekipmanları,
- Çalışmanın süresi ve çalıştırılacak çalışan sayısı,
- İşverenin taahhüdü ve dosyanın elektronik kopyası.
Yönetmelik, bu talepte işverenin taahhüdü ile dilekçesinin ıslak imzalı olmasını öngörür. Durdurma nedeni risk değerlendirmesinin yapılmamasıysa değerlendirmeye ilişkin iş ve işlemler; üretim zorlamasıysa bu zorlamadan doğan hayati tehlikeyi ortadan kaldıracak çalışmalara ait bilgi ve belgeler dosyaya eklenir.
İl müdürlüğü talebi aynı gün ekleriyle Kurul Başkanlığına gönderir. Heyet talebi iki gün içinde değerlendirerek karar verir; gerektiğinde ek bilgi isteyebilir. Olumlu kararın mülki idare amirine ulaşmasından itibaren 24 saat içinde mühürlerin belirtilen şartlarda ve süreyle çalışma yapılabilecek şekilde kolluk aracılığıyla sökülmesi sağlanır.
Geçici mühür sökümü, olağan üretime dönme izni değildir. İzin verilen düzeltme çalışmalarıyla sınırlıdır. Belirlenen süre sonunda yeniden mühürleme yapılarak durdurma kararının uygulanmasına devam edilir.
Teknik eksiklikler başvuru dosyasına nasıl bağlanmalı?
Yeniden açılma dosyası, yalnız satın alma faturaları veya genel bir “eksiklikler giderildi” yazısından oluşmamalıdır. Her durdurma gerekçesi, yapılan işlem ve bunu gösteren kanıtla eşleştirilmelidir. Aşağıdaki örnekler bir belge düzenleme yöntemidir; alınacak teknik tedbirler somut tehlikeye göre yetkili kişilerce belirlenmelidir.
| Rapordaki tespit | Açıklanacak çalışma | Destekleyici kayıt örneği |
| Makinede tehlikeli bölgeye erişim | Hangi ekipmanda hangi koruyucu düzenlemenin yapıldığı | Ekipman bilgileri, montaj ve uygun kontrol kayıtları, ilgili bölgenin fotoğrafları |
| Şantiyede düşme tehlikesi | Raporda gösterilen alanlarda alınan koruma tedbirleri | Alanı tanımlayan fotoğraflar ve yapılan işe uygun teknik kontrol belgeleri |
| Risk değerlendirmesinin bulunmaması | İşyerinin fiilî faaliyetlerini kapsayan değerlendirmenin hazırlanması | Risk değerlendirmesi ve belirlenen tedbirlerin uygulanmasına ilişkin kayıtlar |
| Üretim zorlaması | İş programı, kapasite ve çalışma biçimindeki değişiklikler | Revize programlar, organizasyon kayıtları ve tehlikenin giderilmesini açıklayan teknik belgeler |
Belgelerde makinenin, alanın ve tarihin belirlenebilir olması incelemeyi kolaylaştırır. Bir ekipmanın sipariş edildiğini gösteren belge, onun kurulduğunu ve durdurma gerekçesini giderdiğini tek başına kanıtlamaz. İş güvenliği uzmanının değerlendirmesi dosyayı destekleyebilir; kaldırma kararının yerine geçmez.
İşin durdurulması kararının kaldırılması için nereye başvurulur?
Eksiklikleri gideren işveren, Yönetmelik m.10/1 uyarınca ilgili Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne yazılı kaldırma talebi sunar. Başvuruya; yapılan çalışmalar, alınan veya revize edilen iş ekipmanlarının bilgi ve belgeleri ile yeterlilik sertifikaları, tedbir alınan bölgelerin fotoğrafları ve işyeri risk değerlendirmesini içeren dosya eklenir. Dosyanın elektronik veya benzeri ortama aktarılmış kopyası da sunulur.
Karar ve rapor numaralarıyla her eksikliğe karşılık gelen ekin açıkça gösterilmesi yararlıdır. Başvuru teslim kaydı ve ek listesi korunmalıdır. İl müdürlüğü talebi aynı gün ekleriyle Kurul Başkanlığına iletir.
Zorunlu dosya ve belgeler eklenmemişse veya il müdürlüğündeki işyeri dosyasında durdurmanın uygulanmasına ilişkin tutanak bulunmuyorsa başvuru işleme konulmaz. Bu nedenle yalnız teknik ekler değil, resmî dosyadaki uygulama kaydı da kontrol edilmelidir.
Diğer önemli sınırlama, Yönetmelik m.10/3’tedir: Aynı işyeri için geçici mühür sökümü ve durdurmanın kaldırılması aynı anda istenirse kaldırma talebi işleme konulmaz. Geçici söküm talebi kendi usulünde değerlendirilir. Henüz yapılacak düzeltmeler varken iki talebi tek başvuruda birleştirmek süreci ilerletmeyebilir.
Yeniden inceleme ve açılma ne kadar sürer?
6331 sayılı Kanun m.25/5, eksikliklerin giderildiğinin Bakanlığa yazılı bildirilmesi üzerine en geç yedi gün içinde işyerinde inceleme yapılarak talebin sonuçlandırılmasını öngörür. Yönetmelik m.10/4 de eksikliklerin giderildiğini belirten inceleme raporu üzerine, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde karar verilmesini düzenler. Buradaki süre yedi iş günü olarak yazılmamıştır.

Kaldırma kararı mülki idare amirine ve ilgili il müdürlüğüne bildirilir. Mülki idare amiri, kararın kendisine ulaşmasından itibaren 24 saat içinde gereğinin kolluk aracılığıyla yerine getirilmesini sağlar. Üretime dönüş planı bu uygulama aşamasını da hesaba katmalıdır.
Eksikliklerin giderilmediği belirlenirse durdurmanın devamı kararı ilgili raporla birlikte işverene bildirilir. Bu durumda yeni hazırlık, devam kararında açık kalan hususlara göre yapılmalıdır. Yedi günün geçmesi veya başvuruya cevap alınamaması, kendiliğinden çalışma izni doğurmaz.
Durdurma kararına nasıl itiraz edilir?
6331 sayılı Kanun m.25/4 uyarınca işveren, kararın yerine getirildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edebilir. Başlangıç bakımından kararın düzenlendiği tarih ile fiilen uygulandığı tarih karıştırılmamalıdır. Uygulama tutanağı bu nedenle önem taşır.
İtirazda; hayati tehlike tespitinin somut dayanağı, tehlikenin etkileyebileceği alan, durdurulan bölümün kapsamı ve kararın usulü belgeleriyle tartışılabilir. Örneğin tüm tesisin durdurulmasına karşı çıkılıyorsa, tehlikenin neden belirli bir bölümle sınırlı olduğu teknik verilerle açıklanmalıdır. Sonradan yapılan iyileştirme ise tek başına ilk kararın verildiği sırada hukuka aykırı olduğunu göstermez.
İtiraz, durdurma kararının uygulanmasını etkilemez. Kanun, mahkemenin itirazı öncelikle görüşerek altı iş günü içinde karara bağlamasını ve kararın kesin olmasını öngörür. Bu düzenleme, başvuru yapıldığı gün işletmenin açılacağı anlamına gelmez.
Mahkeme durdurmayı kaldırırsa karar, Yönetmelik m.12/3 uyarınca il müdürlüğünce mülki idare amirine iletilir; açılma işlemi mülki idare amirinin emriyle kolluk aracılığıyla gerçekleştirilir. İşverenin mühürleri kendisinin sökmesi bu usulün yerine geçmez.
Bu özel itiraz, iş müfettişinin fazla mesai tespitine karşı başvuru ile karıştırılmamalıdır. Aynı denetim ortamında ortaya çıksalar da işlemin konusu ve başvuru usulü ayrı değerlendirilir.
Kısmi durdurmada diğer bölümler çalışabilir mi?
Karar yalnız belirli bir bölümü veya işi kapsıyorsa kalan faaliyetlerin durumu, kararın sınırları ve tehlikenin etkileyebileceği alan üzerinden değerlendirilir. Başka bölümde görünmek, aynı tehlikeli işi sürdürmeye izin vermez. Ortak enerji sistemi, geçiş alanı veya çalışma organizasyonu gibi bağlantılar teknik incelemede dikkate alınmalıdır.
Niteliği gereği sürekli olmasında teknik zorunluluk bulunan işyerlerinde Yönetmelik m.8/3 özel bir düzenleme içerir. Geçici mühür sökümü kararının uygulanmasına kadar, faaliyetin devamlılığını veya işyerinin güvenliğini sağlamak için yalnız idari tedbir raporunda belirtilen işlerde çalışmaya izin verilir; üretim veya satış yapılamaz. Bu istisna işverenin tek taraflı değerlendirmesiyle genişletilemez.
Durdurma sırasında çalışanların ücretleri ve izinsiz çalışma
6331 sayılı Kanun m.25/6 ve Yönetmelik m.13/1 uyarınca işveren, durdurma nedeniyle işsiz kalan çalışanlara ücretlerini ödemekle veya ücretlerinde düşüklük olmadan meslek ve durumlarına uygun başka bir iş vermekle yükümlüdür. Durdurma kararı, ücret yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Ayrıca Kanun m.25/8, durdurulan işlerde izinsiz çalışma yaptıran işveren veya işveren vekilleri için üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörür. Eksikliklerin giderilmesi, para cezası ödenmesi veya teknik rapor alınması; gerekli kaldırma ve uygulama işlemleri tamamlanmadan çalışmaya başlama gerekçesi yapılamaz.
Varsayımsal örnek: Makine koruyucusu takıldıktan sonra üretime dönüş
Bir fabrikanın belirli üretim hattında, tehlikeli bölgeye erişimi önleyen koruyucu bulunmadığı için işin durdurulduğunu düşünelim. İşverenin yeni koruyucu satın alması ilk adımdır; parçanın teslimi yeniden çalışma izni oluşturmaz.
Montaj için mühürlü alanda çalışma gerekiyorsa önce geçici söküm usulü izlenir. Montaj ve gerekli teknik kontroller tamamlandıktan sonra ekipman belgeleri, fotoğraflar ve güncel risk değerlendirmesiyle kaldırma başvurusu hazırlanır. İnceleme ve kararın yetkili makamlarca uygulanmasından sonra, izin verilen kapsamda üretime dönülür.
İtiraz süresi geçirilmişse kaldırma başvurusu yapılabilir mi?
Mahkemeye itiraz süresi ile eksikliklerin giderilmesine dayalı kaldırma başvurusu aynı şartlara bağlı değildir. Altı iş günlük itiraz süresinin geçirilmesi, giderilen eksikliklerin Yönetmelik m.10 kapsamında incelenmesini isteme yolunu tek başına ortadan kaldırmaz. Buna karşılık kaldırma başvurusu, süresinde yapılmamış mahkeme itirazının yerine geçmez.
Üretime dönüş öncesinde dosyada; her durdurma nedeninin giderildiğini gösteren kayıtlar, başvurunun teslim bilgisi, kaldırma kararı ve kararın uygulanmasına ilişkin tutanak birlikte bulunmalıdır. Teknik ekip, insan kaynakları ve hukuk biriminin aynı kapsam ve tarihler üzerinden çalışması sürecin izlenmesini kolaylaştırır.
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.

