İhracat Bedeli Türkiye’ye Geldiği Hâlde İhracat Hesabı Kapanmadıysa Ne Yapılır?

İhracat bedeli Türkiye’ye geldiği hâlde ihracat hesabı kapanmadıysa, önce paranın gelişi ile hangi gümrük beyannamesine ait bedel olarak kabul edildiği karşılaştırılmalıdır. Transferin banka hesabına geçmesi, İhracat Bedeli Kabul Belgesi (İBKB) düzenlenmesi ve ihracat hesabının kapatılması birbirinden farklı işlemlerdir. Eksik belge, farklı bankaya gelen ödeme veya yanlış tutar eşleştirmesi nedeniyle hesap açık kalabilir.

İlk adım, aracı bankadan hesabın neden açık göründüğünü ve vergi dairesine ihbar yapılıp yapılmadığını yazılı olarak öğrenmektir. Ardından transfer kayıtları, İBKB, satış faturaları ve gümrük beyannamesi bilgileri aynı dosyada eşleştirilmelidir. İhbar sonrasında bedel kabulü yapılan işlemlerde kapatma talebinin doğrudan ilgili vergi dairesine yöneltilmesi gerekebilir.

Paranın gelmesi neden ihracat hesabını kendiliğinden kapatmaz?

Buradaki “ihracat hesabı”, şirketin günlük işlemlerini yürüttüğü döviz mevduat hesabıyla aynı şey değildir. İhracat işlemine ilişkin bedelin yurda getirilmesinin ve kabulünün izlendiği hesabı ifade eder. Bu hesabın açık görünmesi, banka hesabındaki paranın bloke olduğu anlamına gelmez.

2018-32/48 sayılı Tebliğ’in 8. maddesi hesap kapatmayı ve İBKB düzenlenmesini; TCMB İhracat Genelgesi’nin 23–25. maddeleri ise kapatma şartlarını, işlemi yapacak bankayı ve ibraz edilecek belgeleri düzenler. Bu nedenle “Para geldi mi?” sorusunun yanında “Hangi ihracatın bedeli olarak kabul edildi?” sorusu da cevaplanmalıdır.

Şirket muhasebesinde müşterinin borcunun kapanmış olması da tek başına bankadaki ihracat hesabının kapandığını göstermez. Ticari alacak takibi ile kambiyo mevzuatındaki belge ve takip düzeni birlikte incelenmelidir.

İhracat hesabı hangi bankada kapatılır?

Genelge’nin 24. maddesine göre peşin ödeme veya peşin ödemenin diğer ödeme şekilleriyle birlikte beyan edildiği işlemlerde hesap, peşin bedel kabulünü yapan bankada kapatılır. Diğer işlemlerde, gümrük beyannamesinin 28. hanesinde beyan edilen banka veya beyanname örneği ya da bilgileri sunularak hesap kapatma konusunda anlaşma sağlanan aracı banka esas alınır.

Sonradan anlaşma sağlanan bankanın beyannamede belirtilen bankadan farklı olması hâlinde, yeni aracı bankanın önceki bankaya yazılı bildirim yapması gerekir. Peşin bedel kabulünü yapan banka farklıysa, takibi kendisinin yürüttüğüne ilişkin bildirim yükümlülüğü de ayrıca düzenlenmiştir.

Bu nedenle paranın ulaştığı banka, bedeli kabul eden banka ve hesabı takip eden banka baştan belirlenmelidir. Yalnızca şube personeliyle sözlü görüşmek yerine, hangi bankanın hangi belgeyi hazırlayacağının yazışmalarda açıkça gösterilmesi uyuşmazlığın çözümünü kolaylaştırır.

Ödeme farklı bankaya geldiyse ne yapılır?

Bedeli alan banka İBKB düzenlemişse

Fiili ihracattan sonra tahsil edilen bedelin aracı bankadan farklı bir bankaya gönderilmesi, tek başına hesabın kapatılamayacağı anlamına gelmez. Genelge’nin 24/1. maddesine göre bedel kabulünü yapan banka, düzenlediği İBKB’yi ve kendisine ibraz edilmişse gümrük beyannamesi örneğini veya bilgilerini hesabı kapatacak bankaya gönderir.

Şirketin kontrol etmesi gereken, belgenin düzenlenip düzenlenmediği kadar aktarımın tamamlanıp tamamlanmadığıdır. Gönderim tarihi, banka referansı ve alıcı birim bilgisi istenmeli; hesabı takip eden bankadan da belgenin ilgili beyannameyle eşleştirildiği teyit edilmelidir.

İBKB düzenlenmeden para başka hesaba aktarılmışsa

Bu ihtimal, yalnızca mevcut İBKB’nin diğer bankaya gönderilmesinden farklıdır. Genelge’nin 8/7. maddesi; ilk transferin yurt dışı kaynaklı olduğuna ilişkin banka yazısını, tutar ve transfer taraflarıyla ilgili açıklamaları, SWIFT mesajını ve ihracat bağlantısını gösteren belgeleri arar. Süre hükümleri, uluslararası yaptırımlar ve başka bankaya aynı kapsamda yazı verilmediğinin tevsiki de değerlendirilir.

İlk bankadan alınacak yazı bu nedenle yalnızca “hesaba para gelmiştir” cümlesinden ibaret bırakılmamalıdır. İlk gelişten sonraki hareketler de görünür olmalı; yurt içindeki ikinci transfer, yurt dışından gelen ilk ödemenin yerine tek başına konulmamalıdır.

İBKB düzenlendikten sonra para aktarılmışsa

Genelge’nin 8/8. maddesi uyarınca transfer yapılan bankaya yazılı bildirimde bulunulur ve aynı tutar için yeniden İBKB düzenlenemez. Birden fazla transfer varsa her aşamada önceki İBKB durumuna ilişkin bildirim gerekir. Hesabı kapatmak amacıyla aynı bedeli ikinci kez belgelendirmek yerine, mevcut belgenin izinin sürülmesi gerekir.

Birden fazla faturaya karşılık tek transfer yapılabilir mi?

Evet; her faturaya ayrı transfer yapılması gerektiği yönünde genel bir kural yoktur. Genelge’nin 8/11. maddesi, gümrük beyannamesi bilgilerinin eklenmesi suretiyle birden fazla beyanname için tek İBKB düzenlenmesine izin verir. Ancak faturaların sayısı ile beyannamelerin sayısı aynı olmayabileceğinden, sadece fatura listesini sunmak yeterli olmayabilir.

Örneğin alıcının üç ayrı sevkiyat için toplam 120.000 avro gönderdiği varsayılsın. Şirket, bu transferin 40.000, 35.000 ve 45.000 avroluk hangi faturalara ve hangi beyannamelere karşılık geldiğini göstermelidir. Bu rakamlar yalnızca eşleştirme örneğidir; mevzuattaki bir sınırı ifade etmez.

Bu tablo mevzuatta adı konulmuş zorunlu bir form değil, belgeleri karşılaştırmak için önerilen çalışma aracıdır. Alıcının ödeme dağılımını açıklayan yazısı ve cari hesap dökümü de bağlantıyı destekleyebilir; bunlar zorunlu banka ve ihracat belgelerinin yerine geçmez.

Transfer açıklamasında fatura numarası yoksa hesap kapanmaz mı?

Genelge’nin 11/1. maddesine göre yurt dışından gönderilen dövizin belirli bir referans veya fatura numarasıyla ilişkilendirilmiş olup olmadığına bakılmaksızın, ihracatçının beyan edeceği gümrük beyannamesi kapsamındaki ihracatın bedeli olarak kabulü mümkündür. Gönderenin beyannamedeki alıcıdan farklı olması da aynı hükümde ele alınır. Serbest bölge üzerinden gelen havaleler bakımından ayrıca sınırlamalar bulunur.

Dolayısıyla açıklamanın eksik olması tek başına kesin ret sebebi gibi değerlendirilmemelidir. Buna karşılık bu hüküm, kaynağı ve ihracat ilişkisi açıklanamayan her transferin kabul edileceği anlamına gelmez. İşlemin özelliklerine göre sözleşme, fatura, beyanname, ödeme talimatı ve banka kayıtları arasındaki bağlantı kurulmalıdır.

Hesap kapatma başvurusuna hangi belgeler eklenmeli?

Genelge’nin 25/1. maddesi; gümrük beyannamesi örneği veya bilgileri, ilgili İBKB’ler, satış faturası ile indirim ve mahsup konusu belgelerin aracı bankaya ibrazını zorunlu tutar. Somut sorunun açıklanması için aşağıdaki kayıtların da dosyada bir araya getirilmesi yararlıdır:

• Transfer dekontu, hesap hareketleri ve SWIFT mesajı veya transfer ayrıntıları.
• Farklı bankalar kullanılmışsa bedel kabulü ve belge gönderimine ilişkin yazışmalar.
• Tek ödemeye bağlanan fatura ve beyannameleri gösteren tutar dağılımı.
• Ödeme vadesi tartışmalıysa vadeyi gösteren sözleşme veya ilgili belge.
• Kesinti varsa komisyon, masraf, indirim veya mahsubun dayanağı.
• Varsa açık hesap ihbarı, ihtarname ve bunların tebliğ kayıtları.

Orta Anadolu İhracatçı Birliklerinin finansman evrakları açıklamaları da İBKB’nin işlevine ve bankalar arası belge koordinasyonuna yer verir. Bununla birlikte birlik sayfasındaki tarihsel açıklamalar yerine, işlem tarihine uygulanacak güncel TCMB metni esas alınmalıdır.

İhracat bedeli süresinde geldi ama İBKB geç düzenlendiyse ne olur?

Bu durumda üç ayrı tarih çıkarılmalıdır: fiili ihraç tarihi, paranın şirket hesabına geçtiği tarih ve İBKB’nin düzenlendiği tarih. Belgelerin bankaya sunulduğu tarih de ayrıca kaydedilmelidir.

Genelge’nin 4/1. maddesindeki genel yurda getirme süresi 180 gündür; 8/1. maddesi İBKB düzenlenmesini de süreye bağlar. Bununla birlikte uzun vadeli sözleşmeler, özelliği olan ihracat ve kapsam istisnaları ayrıca değerlendirilir. Örneğin 4/4. madde, şartları belgelenen 180 günden uzun vadeli işlemler için vade bitiminden itibaren 90 günlük düzenleme içerir.

Paranın zamanında gelmesi ile kabul belgesinin zamanında düzenlenmesi aynı olgu değildir. Geç düzenlenen bir belge nedeniyle paranın da geç geldiği varsayılmamalı; zamanında gelen transfer nedeniyle bütün belge yükümlülüklerinin yerine getirildiği de kabul edilmemelidir. Genelge’nin 30/1. maddesi, İBKB’de hesaba geçiş tarihinin ve belgenin hangi süreçte düzenlendiğine ilişkin açıklamanın gösterilmesini öngörür.

Döviz satış yükümlülüğü de ayrı kontrol edilmelidir. 22 Ekim 2026 tarihinde incelenen Genelge’nin geçici 4. maddesi, kapsama giren ve İBKB veya DAB’a bağlanan ihracat bedelleri için 31 Ocak 2027 dâhil en az yüzde 35 satış düzenlemesi içerir. İşlemin istisnası ve uygulanacak dönem incelenmeden yalnızca dövizin TL’ye çevrilmiş olmasından hesap kapatma sonucu çıkarılamaz.

Banka ihbar yaptıysa veya vergi dairesinden ihtarname geldiyse

Genelge’nin 29/1. maddesine göre süresinde kapatılamayan hesaplar, ek süreler de gözetilerek aracı banka tarafından 5 iş günü içinde ilgili vergi dairesine ihbar edilir. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, ihbardan itibaren 10 iş günü içinde 90 gün süreli ihtarname gönderilmesini düzenler. Bu ihtar süresinde hesabın kapatılması veya mücbir sebep ya da haklı durumun belgelenmesi gerekir.

Genelge’nin 23/3. maddesi ise bedel kabulünün yurda getirme süresi dışında fakat 5 iş günlük ihbar süresi içinde yapılması hâlinde ihbarsız kapatmaya imkân tanır. Kabulün ihbardan sonra yapıldığı işlemlerde kapatma talebi doğrudan ilgili vergi dairesine yapılır. Bu düzenleme, bütün ihracatlar için serbestçe kullanılabilecek ilave bir ödeme süresi gibi okunmamalıdır.

İhtarname alındığında yalnızca bankaya evrak iletmekle yetinilmemelidir. İhtarnameye konu beyanname, açık görünen tutar, transferin geliş tarihi, kabul belgeleri ve bankanın mevcut değerlendirmesi birlikte sunulmalı; ihbarın dayandığı eksiklik ile sonradan tamamlanan işlemler açıklanmalıdır. Süre hesabı ise gerçek tebliğ ve dosya kayıtları üzerinden yapılmalıdır.

Hesap kapatma süreci ile idari yaptırım incelemesi birbirine karıştırılmamalıdır. 1567 sayılı Kanun’un 3. maddesi genel yükümlülük ihlalini ve bedelin süresinde yurda getirilmemesini farklı hükümlerle ele alır. Para süresinde gelmişse, bu kayıt yaptırım değerlendirmesinde özellikle önem taşır; ancak “para geldi, hiçbir yaptırım söz konusu olamaz” sonucu kurulamaz. Bir yaptırım kararı varsa başvuru yolu ve süresi ayrıca incelenmelidir.

Hesabın kapatılması için izlenebilecek işlem sırası

1. Açık hesabı tanımlayın: Beyannameyi, tutarı, takip eden bankayı ve açık kalma nedenini yazılı olarak belirleyin.
2. Kronolojiyi oluşturun: İhraç, vade, transfer, belge ibrazı, İBKB, ihbar ve tebliğ tarihlerini ayırın.
3. Tutarları eşleştirin: Her transferin hangi fatura ve beyannameye ne ölçüde bağlandığını gösterin.
4. Eksik işlemi tamamlayın: Duruma göre İBKB düzenlenmesi, bankalar arası belge aktarımı veya kayıt düzeltmesi talep edin.
5. Doğru mercie başvurun: Dosyanın ihbar ve kabul aşamasına göre banka ile ilgili vergi dairesi başvurularını koordine edin.
6. Sonucu belgeleyin: İlgili beyanname ve tutar bakımından kapatma sonucunu yazılı olarak teyit edin.

Banka işlem yapmıyorsa eksik gördüğü belgenin ve gerekçesinin yazılı açıklanması istenmelidir. Özellikle bankaya zamanında eksiksiz başvuru yapıldığı ileri sürülüyorsa başvuru kayıtları korunmalıdır. Gecikmenin bankadan kaynaklandığı iddiası, ilgili yükümlülükler ve olası zarar bakımından ayrıca incelenir; şirketin takip sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Sıkça sorulan sorular

Para geldi ama küçük bir bakiye açık kaldıysa ne yapılır?

Önce gerçek bir tahsilat eksikliği mi, masraf kesintisi mi, kur hesabı mı yoksa eşleştirme hatası mı olduğu belirlenir. Belgeli indirim ve mahsup ile Genelge’nin 28. maddesindeki terkin şartları ayrı değerlendirilir. Her küçük farkın kendiliğinden silineceği varsayılmaz.

İhracat hesabının kapanması gümrük beyannamesinin kapanmasıyla aynı mı?

Hayır. Gümrük işleminin tamamlanması ile ihracat bedelinin kabulü ve bankadaki ihracat hesabının kapatılması farklı süreçlerdir. Birindeki tamamlanma kaydı diğerinin de tamamlandığını tek başına göstermez.

Şirket müşteriden yeniden ödeme istemeli mi?

Önce mevcut ödemenin izi sürülmelidir. Sorun belge aktarımı veya yanlış eşleştirmeyse yeniden ödeme talebi sorunun kaynağını çözmeyebilir. Eksik tahsilat bulunduğu sonucuna, transfer ve ihracat kayıtları karşılaştırıldıktan sonra varılmalıdır.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.