İŞKUR’dan Aday İstendiği Hâlde Engelli Çalıştırmama Cezası Kesilirse Nasıl İncelenir?

İŞKUR’a aday talebi, işverenin engelli işçi aradığını gösterir. Başvurunun cezaya etkisi, kontenjan açığının neden kapanmadığına bağlıdır. Engelli çalıştırmama cezası incelenirken önce ilgili ilde ve ceza konusu her ayda gerçekten kaç kişilik açık bulunduğu hesaplanır. Açık varsa, bu açığın neden kapanmadığı İŞKUR kayıtları ve işe alım belgeleriyle araştırılır.

Ceza kararı tebliğ edildiyse önce başvuru süresini kaydedin. Tek başına 4857 sayılı İş Kanunu’nun 101. maddesi uyarınca verilen idari para cezasına karşı, genel kural olarak tebliğ veya tefhimden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Dosyanın eklerini İŞKUR’dan isterken başvuru süresini ayrıca takip edin. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, m. 3 ve 27.

Engelli işçi kontenjanı hangi işyerleri ve aylar için hesaplanır?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 30. maddesine göre özel sektörde genel eşik 50 işçidir ve engelli işçi çalıştırma oranı yüzde 3’tür. Yurtiçinde İşe Yerleştirme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik’in 10. maddesi, tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerleri için 51 işçi eşiğini düzenler. Aynı işverenin aynı il sınırları içindeki işyerleri birlikte değerlendirilir. Ayrı SGK sicilleri, aynı ildeki işyerlerini tek başına ayrı kontenjanlara ayırmaz. 4857 sayılı İş Kanunu, m. 30 ve Yurtiçinde İşe Yerleştirme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik, m. 10–11.

  • Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar hesaba girer. Kısmi süreli çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreliye dönüştürülür.
  • Yer altı ve su altı işlerinde çalışanlar hesaba katılmaz. Yönetmelik’in 11. maddesi, kontenjan hesabında belirli özel güvenlik personeli ile hâlihazırda çalıştırılan engelli ve maddede belirtilen diğer statülerdeki işçiler için de kapsam dışı bırakma kuralları içerir.
  • Oran uygulandıktan sonra yarımdan küçük kesirler atılır. Yarım ve üzerindeki kesirler bir üst tam sayıya tamamlanır. Gerekli kontenjanla o dönemde kontenjana sayılabilen istihdam karşılaştırılır. Kısmi süreli engelli istihdamı da tam süre eşdeğeri üzerinden değerlendirilir.

Örnek. Aynı ilde iki işyeri olan bir özel sektör işvereninde, ilgili ay için kapsam dışı çalışanlar ayrıldıktan sonra hesaba esas sayı 84 ise yüzde 3 karşılığı 2,52’dir. Kontenjan üç kişidir. O ayda kontenjana sayılan iki tam süreli engelli işçi varsa, açık bir kişidir. Sonraki ay çalışan sayısı veya kontenjana sayılan istihdam değiştiğinde hesap yeniden yapılır.

Kararın dayanağındaki ayları ve sicilleri, SGK bildirimleri, işe giriş ve ayrılış kayıtları, kısmi süreli sözleşmeler, İŞKUR tescilleri ve aylık işgücü çizelgeleri ile karşılaştırın. Kontenjan hesabının hangi tarihte değiştiği, yeni açığın ne zaman doğduğunu belirlemek için de önemlidir.

İŞKUR aday talebinde hangi süreler ve kayıtlar önemlidir?

Yönetmelik’in 13–15. maddeleri özel sektör işe alımında farklı başlangıç tarihleri öngörür. Talep numarasının yanında yükümlülüğün doğduğu tarih, talep tarihi, görüşme tarihi ve işe başlama tarihi de dosyada görünmelidir.

  1. İşverenin aday talebi. İşveren, yükümlülüğün doğmasından itibaren beş iş günü içinde aranan nitelikleri belirterek İŞKUR’dan talepte bulunur. İlan koşulları, işin gerektirdiği nitelikleri aşarak istihdamı zorlaştırmamalıdır. İşin niteliği gerektirmedikçe engellilik oranına üst sınır konulamaz ve engel grupları arasında ayrım yapılamaz.
  2. İŞKUR’un görüşmeyi sağlaması. İŞKUR, talep tarihinden itibaren en geç 10 gün içinde başvuran ve nitelikleri uygun adayları işverenle görüştürür. Kurum kaydından ilana başvuru olup olmadığını ve bir görüşmenin gerçekleşip gerçekleşmediğini ayrı ayrı doğrulayın.
  3. Kontenjanın kapatılması ve sonuç bildirimi. Yönetmelik özel sektör işvereninin açığı, yükümlülüğün doğmasından itibaren 30 gün içinde karşılamasını öngörür. Ayrıca İŞKUR’un sağladığı görüşmeden itibaren 15 gün içinde açığın kapatılması düzenlenir. İşe alınanlar ve alınmayanlar, alınmama nedenleri de belirtilerek Kuruma bildirilir. Süreleri kendi başlangıç olaylarına göre değerlendirin.

İşveren, İŞKUR’un görüştürdüğü adayların yanı sıra Kurum portalında kayıtlı diğer adayları veya kendi imkânlarıyla ulaştığı adayları değerlendirebilir. İŞKUR aracılığı olmadan işe alınan engelli işçi için işe başlama tarihinden itibaren 15 iş günü içinde Kuruma bildirim ve tescil gerekir. Kurumca tescil edilmeyen işçi, Yönetmelik uyarınca engelli statüsünde değerlendirilmez. Çalışırken engelli statüsüne giren ve iş ilişkisi süren işçi için ise tescil talebi ve dayanak belgeleri kontrol edilir. Yurtiçinde İşe Yerleştirme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik, m. 13–16 ve İŞKUR’un işveren kaydı açıklaması.

İŞKUR aday göndermediyse hangi belgeler savunmayı destekler?

Nitelikleri işe uygun tanımlanmış ve zamanında açılmış bir ilana başvuru gelmediğini gösteren Kurum kaydı, işverenin kusuru değerlendirilirken önem taşır. Kabahatler Kanunu’nun 9. maddesi kural olarak kast veya taksirle işlenebilen kabahatleri düzenler. Bu nedenle Kurumun görüşme sağlayamamasının etkisi, işverenin süreci nasıl yürüttüğü ve başka adaylara ulaşmak için hangi adımları attığıyla birlikte değerlendirilir. İŞKUR’un yanıt vermemesi, tek başına açığı kapatma süresinin uzadığı anlamına gelmez. Başvuru kaydından sonra hiçbir takip yapılmamışsa veya ilan koşulları aday havuzunu gereksiz yere daraltmışsa savunma zayıflar.

  • Hiç aday çıkmadıysa talep numarasını, açılış tarihini, ilanın ilgili dönemdeki içeriğini, Kurumun yazılı yanıtını ve varsa yeni aday talebini dosyaya ekleyin. Başvuru gelmemesi ile başvuru olduğu hâlde Kurumun görüşme sağlamaması farklı olgulardır.
  • Aday görüşmeye gelmediyse veya teklifi kabul etmediyse davetin ne zaman ve nasıl ulaştığını, varsa alternatif görüşme teklifini, iş teklifinin esaslı koşullarını ve adayın mevcut yanıtını saklayın. Ulaşılamaması veya cevapsızlık, açık bir ret beyanı olarak kaydedilmemelidir.
  • Görüşme yapıldı ancak işe alım gerçekleşmediyse görevin asli gerekleri, nesnel değerlendirme ölçütleri, incelenen uyarlamalar ve İŞKUR’a bildirilen gerekçe birbiriyle uyumlu olmalıdır. Yalnızca “uygun bulunmadı” kaydı, hangi iş gerekçesinin belirleyici olduğunu göstermez.
  • Aday işe başladıysa veya kısa süre sonra ayrıldıysa işe giriş, tescil ve ayrılış tarihlerini ceza aylarıyla eşleştirin. Sonraki istihdam, önceki ayın hesabındaki açığı kendiliğinden kapatmaz.

İşe uygunluk değerlendirmesinde ne kaydedilmeli?

Önce pozisyonun asli görevlerini ve somut çalışma risklerini belirleyin. Örneğin envanter kayıtlarını işleme görevinde, depodaki her faaliyeti yapabilme şartı ancak işin gerçek içeriği bunu gerektiriyorsa savunulabilir. Görüşme yerinin erişilebilirliği, kullanılabilecek yardımcı ekipman, iş istasyonunun uyarlanması ve varsa uygun başka görev değerlendirilmelidir. İşe alımda engelliliğe dayalı ayrımcılık yasaktır. İşverenlerin istihdam sürecindeki engelleri gidermek için gerekli önlemleri ve işyerinde makul düzenlemeleri yapma yükümlülüğü vardır. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, m. 14 ve Yönetmelik, m. 17–19.

Yönetmelik uyarınca kişi, sağlık kurulu raporunda çalıştırılamayacağı belirtilen işte çalıştırılamaz. Rapordaki kısıtın hangi görevle ilgili olduğunu belirleyin. Görüşme tutanağında değerlendirme için gerekli işlevsel bilgiyle yetinin. Tanı ve rapor içeriği gibi sağlık verileri özel niteliklidir. Bu bilgiler, geçerli bir işleme şartına dayanılarak, gerekli ölçüde ve yetkili kişilerle sınırlı biçimde işlenmelidir. KVKK’nın özel nitelikli kişisel verilere ilişkin rehberi.

Ceza kararı, tutar ve başvuru dosyası nasıl kontrol edilir?

Kararı ve hesap cetvelini birlikte inceleyin. İş Kanunu’nun 108. maddesine göre gerekçeli ceza kararı Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce verilir. İşverenin birden fazla ilde işyeri varsa, 101. madde kapsamındaki cezayı işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki il müdürü verir. Karar merciinin merkez üzerinden belirlenmesi, kontenjanın il bazında hesaplanması kuralını değiştirmez. Fiilin, delillerin, yerin ve dönemin kararda veya dayanak belgelerinde nasıl gösterildiğini kontrol edin. 7553 sayılı Kanun, m. 10 ve Kabahatler Kanunu, m. 25–26.

Her ay için eksik kişi sayısını yeniden hesaplayın. İş Kanunu’nun 101. maddesi, çalıştırılmayan her engelli işçi ve her ay için yaptırım öngörür. Kanun metnindeki birim tutar 1.700 TL’dir. Bakanlığın 2026 cetvelinde uygulama tutarı 37.748 TL olarak gösterilir. Birden çok yıla yayılan cezada her aya hangi yılın tutarının uygulandığını ve aynı açığın mükerrer yazılıp yazılmadığını kontrol edin. Tutar uyuşmazlığında, kişi ve ay başına belirlenen yaptırımın niteliği ve Kabahatler Kanunu’nun 17/7. maddesindeki nispî para cezası istisnasının uygulanıp uygulanmayacağı ayrı bir inceleme konusudur. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 ceza cetveli, sıra 9.

Başvuruda hangi ayın hangi nedenle tartışıldığını gösterin. Örneğin bir ayda tescilli çalışan hesaba alınmamış, başka bir ayda ise usulüne uygun talebe rağmen İŞKUR görüşme sağlayamamış olabilir. İlk iddia doğrudan kontenjan hesabına, ikincisi açığın neden kapanmadığına ilişkindir. Karar ve tebliğ belgesiyle birlikte ay bazlı hesabı ve ilgili belgeleri sunun. Elinizde bulunmayan aday yönlendirme ve işlem kayıtlarının İŞKUR’dan getirtilmesini isteyin. Hesap hatası yalnız bazı ayları etkiliyorsa o aylara ilişkin itirazı ve tutar farkını ayrıca belirtin.

İŞKUR’a belge veya düzeltme talebi vermek, tek başına sulh ceza hâkimliğine başvuru süresini durdurmaz. Aynı işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görevine giren bir karar da verilmişse Kabahatler Kanunu’nun 27/8. maddesindeki birlikte inceleme kuralı ayrıca değerlendirilir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, m. 27–28.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız gerekir.