Alacaklının Ortaklığın Giderilmesi Davası ve Borçlu Mirasçı Payı Haczi

Alacaklının Ortaklığın Giderilmesi Davası Nedir? (İİK m. 121 Yetkisi)

Borçlu mirasçının elbirliği mülkiyetine konu miras payına haciz koyduran alacaklı, doğrudan icra dairesi aracılığıyla miras payını nakde çeviremez. Alacaklının bu payı tahsil edebilmesi için miras ortaklığının çözülmesi ve mülkün satılarak borçlu payının nakit olarak icra dosyasına aktarılması gerekir. Bu amaçla açılan davaya alacaklının ortaklığın giderilmesi davası denir.

Bu davanın temel dayanağı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 121. maddesi ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 640. maddesidir. İİK m. 121 metni şu şekildedir:

“Bir intifa hakkı veya taksim edilmemiş bir miras veya bir şirket yahut iştirak halinde tasarruf olunan bir mal hissesi gibi yukarıdaki maddelerde gösterilmeyen başka nevi malların satılması lazım gelirse icra memuru satışın nasıl yapılacağını icra mahkemesinden sorar. İcra mahkemesi, yerleşim yerleri malum olan alakadarları davet ve gelenlerini dinledikten sonra açık artırma yaptırabileceği gibi satış için bir memur da tayin edebilir, yahut iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir.”

Alacaklı, borçlu mirasçı hakkında yürüttüğü icra takibinde, borçlunun elbirliği halindeki miras hissesini haczettirdikten sonra icra mahkemesine başvurarak ortaklığın giderilmesi davası açmak üzere yetki belgesi talep eder. İcra mahkemesinden alınan bu yetki belgesi, alacaklının davayı açabilmesi için zorunlu bir dava şartıdır. Yetki belgesi olmaksızın doğrudan Sulh Hukuk Mahkemesinde açılan davalar usulden reddedilir.

Borçlu Mirasçının Payı Nedeniyle Miras Kalan Ev Satılabilir mi?

Uygulamada en çok karşılaşılan endişe, borcu olmayan diğer mirasçıların haklarının zarar görüp görmeyeceğidir. Türk Medeni Kanunu uyarınca mirasçılar arasında mirasın paylaşımına kadar geçen sürede elbirliği mülkiyeti (iştirak halinde mülkiyet) söz konusudur. Elbirliği mülkiyetinde mirasçıların bağımsız payları bulunmaz; mülkiyet mirasın tamamı üzerinde ortaklaşa yürütülür.

Borçlu mirasçının alacaklısı, borçlunun elbirliği hissesini haczettirdiğinde taşınmazın sadece borçluya ait kısmını satamaz. Taşınmaz bir bütün olduğundan ve paylar ayrılmadığından satışı gerçekleştirmek için tüm taşınmaz üzerindeki ortaklığın giderilmesi gerekir. Bu nedenle, borçlu mirasçının payı sebebiyle miras kalan evin tamamının icra kanalıyla ihale edilerek satılması hukuken mümkündür.

Ancak bu satışta diğer mirasçıların hakları tamamen yok olmaz. Taşınmaz satıldıktan sonra satış bedelinden dava masrafları ve vergiler düşülür. Kalan miktardan borçlu mirasçının payına düşen kısım alacaklının icra dosyasına ödenir. Borcu olmayan diğer mirasçıların payları ise kendilerine nakit olarak teslim edilir.

Alacaklının İcra Yetki Belgesi ile İzale-i Şüyu Davası Açma Şartları

Alacaklının Sulh Hukuk Mahkemesinde bu davayı ikame edebilmesi için belirli hukuki şartların eş zamanlı olarak gerçekleşmiş olması gerekir:

1. Kesinleşmiş Bir İcra Takibi: Alacaklının borçlu hakkında başlattığı icra takibinin kesinleşmiş olması şarttır.
2. Miras Payının Haczedilmesi: Borçlu mirasçıya murisinden kalan taşınmazdaki miras payı üzerine icra müdürlüğü kanalıyla fiilen haciz şerhi işlenmiş olmalıdır.
3. Borcun Başka Şekilde Tahsil Edilememesi: Borçlunun adrese kayıtlı diğer menkul veya gayrimenkul mallarından borcun tahsil edilememiş olması, yani aciz durumunun bulunması veya miras payından başka tahsil kabiliyeti olan malının bulunmaması gerekir.
4. İcra Mahkemesinden Alınan İİK m. 121 Yetki Belgesi: İcra müdürünün satışı icra mahkemesine sorması ve mahkemenin alacaklıya dava açma yetkisi vermesi gerekir.

Bu şartların varlığı halinde alacaklı, davayı borçlu mirasçı dahil olmak üzere miras ortaklığındaki tüm mirasçılara karşı açmak zorundadır. Davada tüm mirasçıların taraf olarak gösterilmesi zorunlu dava arkadaşlığı gereğidir.

Alacaklının Davasında Diğer Mirasçıların Savunma ve Hakları Nelerdir?

Alacaklı tarafından açılan davada, borcu bulunmayan diğer mirasçıların mülklerinin değerinin altında satılmasını önlemek veya süreci durdurmak adına başvurabileceği yasal yollar mevcuttur.

1. Borcun Ödenerek Dosyanın Kapatılması

Diğer mirasçıların en hızlı ve kesin çözüm yolu, borçlu mirasçının icra dosyasındaki borcunu kapatarak haczi kaldırmaktır. Borç tamamen ödendiğinde alacaklının dava açma hukuki yararı ortadan kalkacağından dava konusuz kalır ve reddedilir. Ödemeyi yapan mirasçı, borçlu mirasçıya karşı rücu hakkını kullanarak ödediği miktarı onun miras payından mahsup edebilir.

2. Taksim Anlaşması Sunulması

Mirasçılar davanın devamı sırasında kendi aralarında bir miras taksim sözleşmesi yaparak taşınmazları fiilen paylaşabilirler. Eğer bu paylaşım borçlu mirasçının payını daraltarak alacaklıdan mal kaçırma amacı taşımıyorsa ve dürüstlük kuralına uygunsa, mahkeme bu taksimi dikkate alabilir.

3. Aynen Taksim Savunması

Eğer ortaklığın giderilmesi istenen taşınmaz (örneğin geniş bir arazi veya çok daireli bir bina) bölünebilir nitelikteyse, mirasçılar taşınmazın nakden satış yerine aynen taksim edilmesini talep edebilirler. Taşınmazın aynen taksimi mümkünse, borçlu mirasçıya bağımsız bir pay tahsis edilir ve alacaklı yalnızca o payı satabilir; diğer mirasçıların mülkiyet hakkı korunur.

4. Kıymet Takdirine İtiraz Hakları

Mahkemece atanan bilirkişiler taşınmazın değerini (kıymet takdirini) belirler. Diğer mirasçılar, taşınmazın değerinin düşük tespit edilmesi halinde rapora itiraz etme hakkına sahiptir. Bu itiraz, taşınmazın icra ihalesinde hak ettiği değer üzerinden satışa çıkmasını sağlayarak mirasçıların maddi kayba uğramasını önler.

Borçlu Mirasçı Haczi Satış Süreci Nasıl İşler?

Mahkeme, aynen taksimin mümkün olmadığına kanaat getirirse taşınmazın satış yoluyla ortaklığının giderilmesine karar verir.

• Bilirkişi Değerlemesi: Taşınmazın güncel piyasa değeri uzman bilirkişiler marifetiyle belirlenir.
• İhale Yoluyla Satış: Taşınmaz, icra satış memurluğu veya mahkeme satış memurluğu tarafından elektronik ortamda açık artırma (UYAP e-Satış) yoluyla satışa çıkarılır.
• Katılım Hakkı: Diğer mirasçılar da bu ihaleye katılarak taşınmazı satın alma hakkına sahiptir. İhalede kendi payları oranında teminat yatırmaktan muaf tutulabilirler.
• Bedelin Dağıtılması: Satış gerçekleştikten sonra masraflar düşülür, borçlu mirasçının payı icra dairesine gönderilir, kalan bakiye ise diğer mirasçıların banka hesaplarına payları oranında ödenir.

Kompakt Kontrol Listesi: Borçlu Mirasçı Hacziyle Karşılaşan Mirasçı Ne Yapmalı?

• 🗂️ İcra Dosyasını Sorgulayın: Borcun miktarını, alacaklının kim olduğunu ve takibin kesinleşip kesinleşmediğini e-Devlet üzerinden kontrol edin.
• ✉️ Tebligatları Takip Edin: Sulh Hukuk Mahkemesinden gelecek dava dilekçesi ve tebligatları mutlaka teslim alın, süresi içinde cevap dilekçesi hazırlayın.
• 📐 Aynen Taksim Şartlarını İnceleyin: Taşınmazın bölünebilir veya ifraz edilebilir nitelikte olup olmadığını mimar veya harita mühendisi yardımıyla kontrol edin.
• ⚖️ Kıymet Takdirine Süresinde İtiraz Edin: Bilirkişi raporu tebliğ edildiğinde taşınmazın değerinin düşük olduğunu düşünüyorsanız yasal süresi içinde itiraz dilekçesi verin.
• 🤝 Uzlaşma veya Rücu Seçeneğini Değerlendirin: Diğer mirasçılarla bir araya gelerek borcu ödeyip ödeyemeyeceğinizi, ödenmesi durumunda borçlu mirasçının payını nasıl devralacağınızı müzakere edin.

Sıkça Sorulan Sorular